tek4

Blockchain là gì? Hiểu sao cho đúng?

by - September. 21, 2021
Kiến thức
<p style="text-align: justify;">C&oacute; lẽ nếu được hỏi chủ đề g&igrave; l&agrave; hot nhất trong c&ocirc;ng nghệ v&agrave;i năm trở lại đ&acirc;y bất cứ ai cũng c&oacute; thể trả lời đ&oacute; l&agrave; "Blockchain". Chắc chắn rồi. Số lượt t&igrave;m kiếm về blockchain lu&ocirc;n đứng trong top nhiều th&aacute;ng, thậm ch&iacute; với Việt Nam vốn c&aacute;c chủ đề về c&ocirc;ng nghệ được rất &iacute;t người t&igrave;m kiếm th&igrave; Blockchain vẫn leo được l&ecirc;n top xu thế. D&ugrave; n&oacute; đang hạ nhiệt dần nhưng những quan t&acirc;m về c&ocirc;ng nghệ n&agrave;y vẫn rất n&oacute;ng. Thậm ch&iacute; nhiều người c&ograve;n tr&iacute;ch dẫn c&acirc;u cửa miệng "blockchain l&agrave; một ph&aacute;t minh vĩ đại nhất kể từ thời điểm Internet ra đời" của Vitalik Buterin như một tuy&ecirc;n ng&ocirc;n về sự vĩ đại của n&oacute;. Vậy <em><strong>Blockchain l&agrave; g&igrave;</strong></em>? Ch&uacute;ng ta n&oacute;i rất nhiều về Blockchain, t&igrave;m c&aacute;ch ứng dụng n&oacute; trong c&aacute;i n&agrave;y c&aacute;i kia từ ng&acirc;n h&agrave;ng, gi&aacute;o dục, kinh tế, y tế, game, thương mại điện tử,.. v&agrave; thậm tr&iacute; l&agrave; n&ocirc;ng nghiệp, nhưng liệu đ&atilde; thực sự nắm r&otilde; c&acirc;u trả lời cho c&acirc;u hỏi n&agrave;y hay chưa?</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Xin đừng chủ quan !!!</strong> Bởi cũng giống rất nhiều c&ocirc;ng nghệ kh&aacute;c, c&oacute; rất nhiều c&aacute;c quan điểm kh&aacute;c nhau về Blockchain v&agrave; đ&oacute; l&agrave; l&iacute; do b&agrave;i viết n&agrave;y ra đời. Trong b&agrave;i viết n&agrave;y <strong><a href="../../../" target="_blank" rel="noopener">TEK4</a></strong> sẽ đề cập đến những quan điểm cốt l&otilde;i về blockchain v&agrave; một số kh&aacute;i niệm thường g&acirc;y nhầm lẫn khi đề cập đến blockchain.</p> <h2>Blockchain l&agrave; g&igrave;?</h2> <p style="text-align: justify;">C&oacute; rất nhiều c&aacute;c c&aacute;ch định nghĩa kh&aacute;c nhau để giải th&iacute;ch kh&aacute;i niệm <em><strong>blockchain l&agrave; g&igrave;</strong></em>. Nếu bạn l&ecirc;n Google, g&otilde; từ kh&oacute;a v&agrave; cố gắng t&igrave;m đọc chỉ v&agrave;i trang th&ocirc;i, bạn đ&atilde; thấy c&oacute; những sự kh&aacute;c biệt cơ bản trong c&aacute;c c&aacute;ch định nghĩa n&agrave;y.</p> <p style="text-align: justify;">Tr&ecirc;n thực tế c&aacute;c định nghĩa n&agrave;y kh&ocirc;ng sai, v&agrave; chỉ ra những kh&iacute;a cạnh của blockchain dựa tr&ecirc;n c&aacute;c ứng dụng của n&oacute; trong thực tế để người đọc cảm thấy dễ hiểu hơn. Th&ocirc;ng thường n&oacute; sẽ gắn với c&aacute;c kh&aacute;i niệm như chuỗi khối (chain of blocks) hay sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n (distributed ledger) v&agrave; đồng nhất blockchain với hai kh&aacute;i niệm n&agrave;y. Tuy nhi&ecirc;n, mọi chuyện kh&ocirc;ng đơn giản như vậy.</p> <p style="text-align: justify;"><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/6a32db40-ecb8-4056-bfef-3b6d7c333bca" alt="blockchain-la-gi-3" /></p> <p>Định nghĩa blockchain m&agrave; ch&uacute;ng ta hay gặp nhất v&agrave; gắn với kh&iacute;a cạnh "chuỗi khối - block of chain l&agrave;:</p> <p style="text-align: justify;"><em>"Blockchain (chuỗi khối) l&agrave; một cơ sở dữ liệu ph&acirc;n cấp lưu trữ th&ocirc;ng tin trong c&aacute;c khối th&ocirc;ng tin được li&ecirc;n kết với nhau bằng m&atilde; h&oacute;a&nbsp; v&agrave; mở rộng theo thời gian. Mỗi khối&nbsp; đều chứa th&ocirc;ng tin về thời gian khởi tạo v&agrave; được li&ecirc;n kết tới khối trước đ&oacute;, v&igrave; vậy cơ sở dữ liệu n&agrave;y được gọi l&agrave; chuỗi khối. Blockchain được thiết kế để chống lại việc thay đổi của dữ liệu: Một khi dữ liệu đ&atilde; được ghi th&igrave; sẽ kh&ocirc;ng c&oacute; c&aacute;ch n&agrave;o thay đổi được n&oacute;."</em></p> <p style="text-align: right;"><em><strong>-- Wikipedia --</strong>[/quote]</em></p> <p style="text-align: justify;">Đ&acirc;y l&agrave; c&aacute;ch hiểu nguy&ecirc;n thủy nhất của kh&aacute;i niệm <em><strong>blockchain l&agrave; g&igrave;</strong></em>, v&agrave; thực chất từ blockchain cũng xuất ph&aacute;t từ c&aacute;ch hiểu n&agrave;y, nghĩa l&agrave; Blockchain nghĩa l&agrave; c&aacute;c Block trong một Chain. Theo c&aacute;ch hiểu n&agrave;y, blockchain chỉ đơn thuần l&agrave; một c&aacute;ch thức tổ chức, lưu trữ dữ liệu đặc biệt nhằm đảm bảo t&iacute;nh to&agrave;n vẹn v&agrave; ngăn chặn sự sửa đổi. Điều n&agrave;y kh&ocirc;ng mới. Trước đ&acirc;y ch&uacute;ng ta ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể lưu cơ sở dữ liệu v&agrave; băm n&oacute; k&egrave;m nh&atilde;n thời gian v&agrave; do đ&oacute; cũng kh&ocirc;ng thể sửa đổi v&agrave; thay đổi thứ tự của bất cứ dữ liệu n&agrave;o trong cơ sở dữ liệu. V&agrave; thậm ch&iacute; ch&uacute;ng ta ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể &aacute;p dụng việc m&atilde; h&oacute;a v&agrave; ph&acirc;n quyền cơ sở dữ liệu để đảm bảo t&iacute;nh to&agrave;n vẹn v&agrave; kh&ocirc;ng bị sửa đổi.</p> <p style="text-align: justify;">Kh&iacute;a cạnh n&agrave;y của blockchain giải quyết vấn đề về t&iacute;nh to&agrave;n vẹn của dữ liệu (khối). Điều n&agrave;y cũng giống như việc ch&uacute;ng ta sử dụng một tấm s&eacute;c. Nếu kh&ocirc;ng c&oacute; c&aacute;c biện ph&aacute;p chống sửa đổi người nhận tấm s&eacute;c ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể th&ecirc;m v&agrave;o trong đ&oacute; v&agrave;i số 0 v&agrave; kiếm lời. Trong trường hợp n&agrave;y l&agrave; "Số tiền viết bằng chữ" sẽ gi&uacute;p đảm bảo kh&ocirc;ng thể th&ecirc;m số 0 v&agrave;o được. Gi&aacute; trị của &ocirc; n&agrave;y như một dấu hiệu đặc trưng duy nhất của số lượng tiền v&agrave; do đ&oacute; l&agrave;m n&oacute; kh&ocirc;ng bị sửa đổi. C&ograve;n chữ k&yacute; l&agrave;m cho n&oacute; kh&ocirc;ng thể bị thay thế ho&agrave;n to&agrave;n bởi một tờ s&eacute;c kh&aacute;c. Đ&oacute; l&agrave; với những tấm s&eacute;c v&agrave; chi phiếu, c&ograve;n với blockchain để giải quyết b&agrave;i to&aacute;n, n&oacute; sử dụng c&aacute;c kỹ thuật của mật m&atilde; như h&agrave;m băm v&agrave; chữ k&yacute; số để đảm bảo t&iacute;nh to&agrave;n vẹn, minh bạch v&agrave; kh&ocirc;ng thể sửa đổi của th&ocirc;ng tin. H&agrave;m băm v&agrave; chữ k&yacute; số đ&oacute;ng vai tr&ograve; l&agrave; một dấu hiệu đặc trưng để khối trong blockchain kh&ocirc;ng thể bị sửa đổi v&agrave; thay thế.</p> <p style="text-align: justify;">Nhưng điều đ&oacute; chưa đủ l&agrave;m cho blockchain trở l&ecirc;n đặc biệt. Rất nhiều c&aacute;c t&agrave;i liệu điện tử cũng đ&atilde; được &aacute;p dụng hai c&ocirc;ng nghệ n&agrave;y từ rất l&acirc;u nhằm đảm bảo t&iacute;nh chất của n&oacute;. V&agrave; dễ thấy rằng, nếu ngay ch&iacute;nh người viết tấm s&eacute;c muốn thay đổi n&oacute;, anh ta ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể l&agrave;m được.</p> <p style="text-align: justify;">Xin đừng cười!!! Điều n&agrave;y nghe c&oacute; vẻ v&ocirc; l&yacute; nhưng thực sự n&oacute; c&oacute; thể diễn ra trong rất nhiều trường hợp. V&iacute; dụ, một anh ch&agrave;ng l&agrave;m IT quản trị hệ thống ng&acirc;n h&agrave;ng v&agrave; chợt 1 ng&agrave;y anh ta muốn cộng th&ecirc;m 1 tỷ đ&ocirc; la v&agrave;o t&agrave;i khoản của m&igrave;nh. Chắc chắn nếu c&oacute; điều kiện l&agrave;m v&agrave; kh&ocirc;ng bị ph&aacute;t hiện th&igrave; c&aacute;c bạn v&agrave; t&ocirc;i cũng muốn l&agrave;m vậy. Tất nhi&ecirc;n rồi!!!. Điều n&agrave;y kh&ocirc;ng phải l&agrave; hi hữu. C&aacute;c ng&acirc;n h&agrave;ng c&oacute; thể l&agrave;m giả hồ sơ t&agrave;i ch&iacute;nh, c&aacute;c c&ocirc;ng ty sẵn s&agrave;ng b&aacute;o lỗ để trốn thuế...C&oacute; rất nhiều động lực để ch&iacute;nh những quản trị vi&ecirc;n của hệ thống tự &yacute; sửa đổi hoặc thay thế to&agrave;n bộ dữ liệu của họ. Vậy trong trường hợp n&agrave;y, ch&uacute;ng ta sẽ giải quyết như thế n&agrave;o? H&atilde;y thử dừng lại v&agrave; suy nghĩ v&agrave;i gi&acirc;y....</p> <p style="text-align: justify;"><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/ef2736dd-29ff-46d6-b40d-738b45e1c725" alt="blockchain-l&agrave;-g&igrave;_3-768x432" /></p> <p style="text-align: center;"><em>Nguồn: Gracioso Imagenes</em></p> <p style="text-align: justify;">Đến đ&acirc;y, kh&iacute;a cạnh thi&ecirc;n t&agrave;i của Satoshi Nakamoto mới thực sự được bộc lộ. Bằng c&aacute;ch cho ph&eacute;p c&aacute;c th&ocirc;ng tin số được lưu trữ ph&acirc;n t&aacute;n, trong đ&oacute; mỗi người li&ecirc;n quan đến dữ liệu, sở hữu dữ liệu đều c&oacute; quyền lưu giữ những th&ocirc;ng tin của m&igrave;nh v&agrave; c&oacute; to&agrave;n quyền kiểm so&aacute;t th&ocirc;ng tin đ&oacute; đồng thời giao quyền gi&aacute;m s&aacute;t th&ocirc;ng tin đ&oacute; cho to&agrave;n bộ cộng đồng, blockchain đ&atilde; giải quyết được vấn đề kh&oacute; về việc tự &yacute; thay đổi dữ liệu, d&ugrave;ng lại dữ liệu (double spending). Kh&iacute;a cạnh n&agrave;y thường được ch&uacute;ng ta gọi dưới t&ecirc;n "sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n" hay "distributed ledger". Ch&iacute;nh nhờ sự lưu trữ ph&acirc;n t&aacute;n của c&aacute;c sổ c&aacute;i v&agrave; cơ chế gi&aacute;m s&aacute;t lẫn nhau của c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n lưu trữ sổ m&agrave; rất kh&oacute; để một người hoặc một tổ chức c&oacute; thể can thiệp v&agrave;o sự ph&aacute;t triển, thay đổi của dữ liệu trong sổ c&aacute;i (chuỗi khối). Khi muốn thay đổi bất cứ th&ocirc;ng tin g&igrave; trong dữ liệu n&agrave;y, tất cả c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n tham gia đều sẽ biết đến sự thay đổi đ&oacute; v&agrave; c&oacute; thể đồng thuận hoặc kh&ocirc;ng cho ph&eacute;p sự thay đổi diễn ra.</p> <p style="text-align: justify;">Hay n&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, một c&aacute;ch định nghĩa đầy đủ blockchain phải l&agrave;:</p> <p style="text-align: justify;"><em>"C&ocirc;ng nghệ blockchain l&agrave; c&ocirc;ng nghệ lưu trữ v&agrave; ph&acirc;n phối dữ liệu <strong>ph&acirc;n cấp phi tập trung</strong> trong đ&oacute; dữ liệu được lưu th&agrave;nh c&aacute;c <strong>khối</strong> được<strong> li&ecirc;n kết</strong> với nhau bằng m&atilde; h&oacute;a&nbsp; v&agrave; mở rộng theo thời gian. Mỗi khối&nbsp; đều chứa th&ocirc;ng tin về thời gian khởi tạo v&agrave; được li&ecirc;n kết tới khối trước đ&oacute; v&agrave; trạng th&aacute;i của c&aacute;c khối được <strong>đồng bộ dựa tr&ecirc;n sự đồng thuận</strong> của c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n tham gia."</em></p> <blockquote> <p><strong>XEM TH&Ecirc;M:&nbsp;</strong><em><strong><a class="in-cell-link" href="../../../blockchain-tu-0-den-1-ky-1-block-phieu-luu-ky-tu-dai-duong-den-chuoi-khoi/" target="_blank" rel="noopener">[Blockchain từ 0 đến 1] Kỳ 1. Block phi&ecirc;u lưu k&yacute; &ndash; Từ đại dương đến chuỗi khối</a></strong></em></p> </blockquote> <h2 style="text-align: justify;">Blockchain kh&aacute;c g&igrave; so với chuỗi khối v&agrave; sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n?</h2> <p style="text-align: justify;">Như ở tr&ecirc;n ta đ&atilde; thấy, blockchain về mặt bản chất kh&ocirc;ng phải l&agrave; chuỗi khối hay sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n m&agrave; l&agrave; một hệ tư tưởng v&agrave; l&agrave; cả một nền tảng c&ocirc;ng nghệ, l&agrave; sự kết hợp của nhiều nền tảng c&ocirc;ng nghệ kh&aacute;c nhau. Blockchain kh&ocirc;ng cần trung t&acirc;m dữ liệu tập trung, ph&acirc;n t&aacute;n quyền lực kiểm so&aacute;t v&agrave; gi&aacute;m s&aacute;t dữ liệu cho to&agrave;n bộ c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n trong mạng. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; yếu tố cốt l&otilde;i của c&ocirc;ng nghệ blockchain. Cung cấp một nền tư tưởng giải ph&oacute;ng, tự do, chuyển đổi kiến tr&uacute;c client - server (phụ thuộc - phục vụ) truyền thống của Internet sang một tư tưởng thiết kế mới, b&igrave;nh đẳng, c&ocirc;ng bằng hơn cho mạng nơi mọi người đều c&oacute; quyền sở hữu v&agrave; chia sẻ dữ liệu, gi&aacute;m s&aacute;t những g&igrave; xảy ra với dữ liệu.</p> <p style="text-align: justify;">Do đ&oacute;, blockchain kh&ocirc;ng đơn thuần chỉ l&agrave; "chuỗi khối" hay "sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n".</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Chuỗi khối</strong> đơn thuần l&agrave; c&aacute;ch thức lưu trữ v&agrave; tổ chức dữ liệu theo c&aacute;ch đặc biệt, sử dụng c&aacute;c t&iacute;nh chất của mật m&atilde; nhằm bảo đảm an to&agrave;n v&agrave; to&agrave;n vẹn dữ liệu. N&oacute; kh&ocirc;ng kh&aacute;c nhiều so với c&aacute;c c&ocirc;ng nghệ lưu trữ kh&aacute;c hiện nay qu&aacute; nhiều.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n </strong>cũng l&agrave; một c&aacute;ch tổ chức lưu trữ dữ liệu theo vai tr&ograve;. Nếu chuỗi khối l&agrave; c&aacute;ch lưu trữ dựa tr&ecirc;n kết cấu của dữ liệu th&igrave; sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n tập trung v&agrave;o đối tượng lưu trữ dữ liệu. N&oacute; biến c&aacute;c cơ sở dữ liệu tập trung th&agrave;nh c&aacute;c hệ thống dữ liệu lưu trữ ph&acirc;n t&aacute;n. Thực chất việc n&agrave;y đ&atilde; diễn ra cả chục năm trước khi Blockchain ra đời do sự b&ugrave;ng nổ về k&iacute;ch cỡ của cơ sở dữ liệu, th&igrave; dữ liệu đ&atilde; thường được lưu tr&ecirc;n nhiều m&aacute;y cluster thay v&igrave; tập trung tại một m&aacute;y chủ.</p> <p style="text-align: justify;">Điều thi&ecirc;n t&agrave;i của Satoshi Nakamoto l&agrave; biến những c&ocirc;ng nghệ đơn giản th&agrave;nh một kh&aacute;i niệm mang t&iacute;nh c&aacute;ch mạng, thổi c&aacute;i hồn, c&aacute;i tư tưởng b&igrave;nh đẳng, tự do, c&ugrave;ng gi&aacute;m s&aacute;t v&agrave;o c&aacute;c c&ocirc;ng nghệ cũ để h&igrave;nh th&agrave;nh n&ecirc;n c&ocirc;ng nghệ blockchain.</p> <p style="text-align: justify;">Nếu để chọn giữa hai từ "sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n" hay "chuỗi khối" m&ocirc; tả đ&uacute;ng nhất về blockchain, c&oacute; lẽ t&ocirc;i sẽ chọn từ "sổ c&aacute;i ph&acirc;n t&aacute;n". Bởi về bản chất c&aacute;c chuỗi khối l&agrave; một cấu tr&uacute;c lưu trữ c&aacute;c sổ c&aacute;i n&agrave;y m&agrave; th&ocirc;i, sổ c&aacute;i đ&oacute; c&oacute; thể l&agrave; c&aacute;c cơ sở dữ liệu quan hệ, phi quan hệ, hay bất cứ thứ g&igrave;, thậm ch&iacute; c&oacute; thể l&agrave; giấy tờ, l&agrave; vi&ecirc;n đ&aacute; đất nung...nhưng khai tất cả c&ugrave;ng <strong>cầm n&oacute;, sở hữu </strong>n&oacute; v&agrave;<strong> gi&aacute;m s&aacute;t</strong> n&oacute; th&igrave; n&oacute; trở l&ecirc;n một thứ rất đặc biệt dưới c&aacute;i t&ecirc;n <strong>Blockchain</strong>. Ch&iacute;nh sự phi tập trung h&oacute;a trong lưu trữ v&agrave; y&ecirc;u cầu sự đồng thuận giữa c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n tham gia sở hữu dữ liệu l&agrave; nền tảng tạo n&ecirc;n gi&aacute; trị của c&ocirc;ng nghệ blockchain v&agrave; cung cấp cho n&oacute; khả năng tạo ra một hệ thống xương sống mới cho Internet.</p> <p style="text-align: justify;">Trong cuốn s&aacute;ch "Quyền lực mới" của hai t&aacute;c giả Jeremy Heimans , Henry Timms đ&atilde; đề cập đến c&aacute;c yếu tố quyền lực khi nắm giữ dữ liệu v&agrave; c&aacute;ch cộng đồng tổ chức để lấy lại quyền lực đ&oacute; từ c&aacute;c nh&agrave; sở hữu n&oacute;. N&oacute; tương tự như cơn s&oacute;ng của blockchain.</p> <p style="text-align: justify;">Trong kỷ nguy&ecirc;n c&aacute;ch mạng c&ocirc;ng nghệ 4.0, khi con người đang sống tr&agrave;n ngập trong dữ liệu v&agrave; dữ liệu được v&iacute; như một nguồn dầu mỏ mới, th&igrave; ai l&agrave; người nắm giữ dữ liệu sẽ l&agrave; người c&oacute; quyền lực. Facebook, Google thậm ch&iacute; c&ograve;n c&oacute; quyền lực lớn hơn bất cứ ch&iacute;nh trị gia n&agrave;o tr&ecirc;n thế giới. Chỉ cần một sự điều hướng th&ocirc;ng tin nhỏ của c&aacute;c h&atilde;ng n&agrave;y, lập tức phản ứng x&atilde; hội sẽ đảo chiều. Điều n&agrave;y đ&atilde; được ghi nhận trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ gần đ&acirc;y nhất. Đ&acirc;y l&agrave; sự bất c&ocirc;ng, khi dữ liệu do người d&ugrave;ng đ&oacute;ng g&oacute;p v&agrave;o nhưng lại chỉ c&oacute; một h&atilde;ng được sử dụng v&agrave; khai th&aacute;c v&agrave; thậm ch&iacute; người d&ugrave;ng c&ograve;n kh&ocirc;ng biết dữ liệu của họ được d&ugrave;ng l&agrave;m g&igrave;, được gửi tới đ&acirc;u. Blockchain sẽ ph&aacute; vỡ thế độc quyền n&agrave;y. Blockchain l&agrave; c&ocirc;ng nghệ c&aacute;ch mạng, n&oacute; kh&ocirc;ng đơn thuần l&agrave; một c&ocirc;ng nghệ m&agrave; l&agrave; một hệ tư tưởng giải ph&oacute;ng. Blockchain mang con người x&iacute;ch lại gần nhau, chuyển đổi m&ocirc; h&igrave;nh tập trung sang mang m&ocirc; h&igrave;nh phi tập trung. Hay theo ng&ocirc;n ngữ triết học ch&iacute;nh trị th&igrave; n&oacute; ph&aacute; bỏ sự tập trung quyền lực v&agrave; trao quyền giải ph&oacute;ng cho to&agrave;n bộ cộng đồng. Kh&ocirc;ng ai c&oacute; độc quyền khai th&aacute;c dữ liệu m&agrave; quyền đ&oacute; sẽ được trao cho mọi người quyết định. Chế độ độc t&agrave;i sẽ bị ph&aacute; bỏ để nhường chỗ cho c&aacute;c cơ chế d&acirc;n chủ phi tập trung. C&aacute;c luật lệ sẽ kh&ocirc;ng c&ograve;n do một số &iacute;t người kiểm so&aacute;t m&agrave; sẽ được bỏ phiếu th&ocirc;ng qua bởi cộng đồng. Blockchain đang biến mọi thứ trở l&ecirc;n d&acirc;n chủ v&agrave; c&ocirc;ng khai hơn, minh bạch hơn. N&oacute; đang chuyển thế giới Internet từ thời kỳ phong kiến sang chủ nghĩa tiến bộ hơn...</p> <p style="text-align: justify;">Tương lai của blockchain ra sao sẽ c&ograve;n nhiều tranh c&atilde;i, tuy nhi&ecirc;n tư tưởng thi&ecirc;n t&agrave;i v&agrave; c&aacute;ch t&acirc;n của n&oacute; l&agrave; kh&ocirc;ng thể phủ nhận. Hi vọng qua b&agrave;i viết ngắn n&agrave;y ch&uacute;ng ta đ&atilde; trả lời được cho c&acirc;u hỏi: "<em><strong>Blockchain l&agrave; g&igrave;</strong></em>?". H&atilde;y c&ugrave;ng theo d&otilde;i <a href="../../../blockchain-co-ban/">chuy&ecirc;n mục n&agrave;y</a>&nbsp;để tiếp tục t&igrave;m hiểu v&agrave; cập nhật những kiến thức mới nhất về c&ocirc;ng nghệ blockchain, n&oacute; hoạt động thế n&agrave;o? được ứng dụng ra sao?... v&agrave; đừng qu&ecirc;n để lại b&igrave;nh luận b&ecirc;n dưới để chia sẻ &yacute; kiến c&aacute; nh&acirc;n của m&igrave;nh.</p> <blockquote> <p><em><strong>BẠN N&Ecirc;N BIẾT:&nbsp;<a class="in-cell-link" href="../../../tu-kha-banh-den-dam-tang-nghe-si-anh-vu-suc-manh-cua-cong-dong-mang-va-tuong-lai-cua-blockchain/" target="_blank" rel="noopener">Từ Kh&aacute; Bảnh đến đ&aacute;m tang nghệ sĩ Anh Vũ: &ldquo;sức mạnh&rdquo; của cộng đồng mạng v&agrave; tương lai của Blockchain</a></strong></em></p> </blockquote>