tek4

Lý thuyết trò chơi và ứng dụng trong blockchain

by - September. 21, 2021
Kiến thức
<p style="text-align: justify;">L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; một nền tảng l&yacute; thuyết quan trọng trong <a href="../../../blockchain-co-ban/">blockchain</a> tuy nhi&ecirc;n tường xuy&ecirc;n bị bỏ qua trong c&aacute;c nghi&ecirc;n cứu về c&ocirc;ng nghệ n&agrave;y. Thậm ch&iacute; theo một c&aacute;ch n&agrave;o đ&oacute;, đ&acirc;y l&agrave; nền tảng cốt l&otilde;i quyết định t&iacute;nh an to&agrave;n v&agrave; tin cậy cho blockchain v&agrave; l&agrave; điểm đặc biệt nhất trong c&ocirc;ng nghệ n&agrave;y. Vậy l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; g&igrave;? v&agrave; tại sao n&oacute; lại quan trọng như vậy trong blockchain? Trong b&agrave;i viết n&agrave;y ch&uacute;ng ta sẽ cũng t&igrave;m hiểu vấn đề n&agrave;y.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/f508bc0c-3014-4fad-a956-dde95bf796a6" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-1" /></p> <h2 style="text-align: justify;">L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; g&igrave;?</h2> <p style="text-align: justify;">Tại sao khi ra đường bạn lại tu&acirc;n thủ luật giao th&ocirc;ng?</p> <p style="text-align: justify;">Tại sao bạn lại dậy sớm đi l&agrave;m thay v&igrave; ngủ nướng th&ecirc;m, trong khi c&oacute; thể ngủ nướng v&agrave; chấp nhận đi học muộn?</p> <p style="text-align: justify;">C&acirc;u trả lời cho những c&acirc;u hỏi n&agrave;y nằm ở l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi.</p> <p style="text-align: justify;">N&oacute;i một c&aacute;ch đơn giản, l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; lĩnh vực nghi&ecirc;n cứu về việc ra quyết định hợp l&yacute; được thực hiện bởi người chơi trong một hệ thống (tr&ograve; chơi, kịch bản,...) trong đ&oacute; c&aacute;c tham số đ&atilde; được x&aacute;c định. N&oacute; nghi&ecirc;n cứu c&aacute;c t&igrave;nh huống chiến thuật trong đ&oacute; c&aacute;c đấu thủ lựa chọn c&aacute;c h&agrave;nh động kh&aacute;c nhau để cố gắng l&agrave;m tối đa kết quả nhận được. Ban đầu được ph&aacute;t triển như l&agrave; một c&ocirc;ng cụ để nghi&ecirc;n cứu h&agrave;nh vi kinh tế học, tuy nhi&ecirc;n ng&agrave;y nay L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi hiện đại đ&atilde; được sử dụng trong nhiều ng&agrave;nh khoa học, từ Sinh học tới Triết học, t&acirc;m l&yacute; học, logic, khoa học m&aacute;y t&iacute;nh,...L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi c&oacute; thể được coi l&agrave; một m&ocirc; h&igrave;nh thu nhỏ của h&agrave;nh vi con người trong c&aacute;c t&igrave;nh huống được đặt ra trong đ&oacute; c&aacute;c cấu tr&uacute;c v&agrave; cơ chế khuyến kh&iacute;ch nhất định c&oacute; thể dẫn đến h&agrave;nh vi trung thực v&agrave; c&oacute; thể dự đo&aacute;n được của người chơi.</p> <p style="text-align: justify;">Chẳng hạn ở 2 v&iacute; dụ tr&ecirc;n: bạn tu&acirc;n thủ luật giao th&ocirc;ng bởi n&oacute; mang đến lợi &iacute;ch tối đa cho bạn, &iacute;t nhất l&agrave; kh&ocirc;ng bị phạt, tiếp đến c&oacute; thể gi&uacute;p bạn an to&agrave;n hơn. Tuy nhi&ecirc;n đ&ocirc;i khi do vội v&agrave;ng, do đi l&agrave;m muộn c&oacute; thể bị trừ tiền lương th&igrave; bạn c&oacute; thể c&oacute; một số động lực gi&aacute; trị lợi &iacute;ch kh&aacute;c c&oacute; thể dẫn tới vi phạm như vượt đ&egrave;n đỏ hoặc ph&oacute;ng qu&aacute; tốc độ,...</p> <p style="text-align: justify;">Một m&ocirc; h&igrave;nh l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi c&oacute; &iacute;t nhất 3 th&agrave;nh phần:</p> <ul> <li style="text-align: justify;">Người chơi: Những người đ&oacute;ng vai tr&ograve; đưa ra quyết định. V&iacute; dụ. C&aacute;c nh&agrave; quản l&yacute; trong c&aacute;c c&ocirc;ng ty, c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n của x&atilde; hội, những n&uacute;t trong mạng lưới blockchain,...</li> <li style="text-align: justify;">Chiến lược: Tập c&aacute;c quyết định m&agrave; người chơi c&oacute; thể lựa chọn.&nbsp;Chiến lược l&agrave; sự điều chỉnh h&agrave;nh vi m&agrave; người chơi thực hiện đồng thời t&iacute;nh đến c&aacute;c chiến lược tiềm năng của những người chơi kh&aacute;c. Chẳng hạn như tăng hoặc giảm gi&aacute;, tu&acirc;n thủ giao thức trong mạng hay l&aacute;ch luật hoặc tệ hơn l&agrave; ph&aacute; bỏ n&oacute; để gian lận...</li> <li style="text-align: justify;">Kết quả: Kết quả khi thực hiện c&aacute;c chiến lược kết hợp với sự tương t&aacute;c với những người chơi kh&aacute;c trong hệ thống. Với một cơ chế khuyến kh&iacute;ch ph&ugrave; hợp, c&oacute; thể khuyến kh&iacute;ch một số h&agrave;nh vi diễn ra lặp đi lặp lại với kết quả tương tự. Chẳng hạn như phạt tiền sẽ khuyến kh&iacute;ch c&aacute;c l&aacute;i xe tu&acirc;n thủ luật giao th&ocirc;ng, thưởng c&aacute;c thợ mỏ một lượng Bitcoin nhất định khuyến kh&iacute;ch họ duy tr&igrave; mạng lưới v&agrave; tu&acirc;n thủ c&aacute;c giao thức thay v&igrave; ph&aacute; hoại ch&uacute;ng.</li> </ul> <h2 style="text-align: justify;">Biểu diễn l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi</h2> <p style="text-align: justify;">C&oacute; hai c&aacute;ch biểu diễn c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi thường thấy đ&oacute; l&agrave; sử dụng ma trận v&agrave; sử dụng c&acirc;y tr&ograve; chơi.</p> <h3 style="text-align: justify;">Ma trận thưởng phạt</h3> <p style="text-align: justify;">C&ocirc;ng cụ cơ bản nhất để biểu diễn l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; ma trận thưởng phạt. M&ocirc; h&igrave;nh n&agrave;y, th&ocirc;ng thường, được sử dụng để m&ocirc; tả c&aacute;c tr&ograve; chơi c&oacute; 2 người đồng thời. Hai người n&agrave;y được biểu diễn th&agrave;nh h&agrave;ng v&agrave; cột trong đ&oacute; mỗi người chơi sẽ c&oacute; c&aacute;c tập chiến lược c&oacute; thể lựa chọn tương ứng. Mỗi chiến lược được biểu diễn bởi một &ocirc; được x&aacute;c định bởi số hiệu h&agrave;ng v&agrave; số hiệu cột của n&oacute;. Mức thưởng phạt được ghi trong &ocirc; đ&oacute;. Gi&aacute; trị thứ nhất l&agrave; mức thưởng phạt cho đấu thủ chơi theo h&agrave;ng; gi&aacute; trị thứ hai l&agrave; mức thưởng phạt cho đấu thủ chơi theo cột. Để hiểu r&otilde; hơn về c&aacute;ch biểu diễn n&agrave;y, ch&uacute;ng ta nhớ lại tr&ograve; chơi K&eacute;o - B&uacute;a - Bao (hay Oẳn t&ugrave; x&igrave;) m&agrave; ch&uacute;ng ta vẫn thường hay chơi l&uacute;c nhỏ. Quy tắc của tr&ograve; chơi n&agrave;y c&oacute; lẽ rất phổ biến với tất cả mọi người, về cơ bản th&igrave; nếu ra B&uacute;a sẽ thắng K&eacute;o, Ra k&eacute;o sẽ thắng Bao, v&agrave; ra Bao th&igrave; thắng B&uacute;a. Khi đ&oacute; ma trận thưởng phạt của tr&ograve; chơi sẽ được biểu diễn như sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/04652e7c-59b7-4264-a66f-e2cc557d6198" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-2" /></p> <p style="text-align: justify;">Trong đ&oacute;, c&oacute; thể giải th&iacute;ch như sau: V&iacute; dụ, Đấu thủ 2 ra K&eacute;o c&ograve;n đấu thủ 1 ra B&uacute;a (&Ocirc; tại vị tr&iacute; h&agrave;ng 1 cột 2 tương ứng) th&igrave; Đấu thủ 2 sẽ bị thua v&agrave; bị phạt gi&aacute; trị tương ứng với -1, ngược lại Đấu thủ 1 thắng v&agrave; được thưởng gi&aacute; trị l&agrave; 1. C&aacute;c &ocirc; kh&aacute;c l&iacute; giải tương tự. Đ&acirc;y l&agrave; một v&iacute; dụ đơn giản về m&ocirc; h&igrave;nh l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi m&agrave; ch&uacute;ng ta vẫn gặp h&agrave;ng ng&agrave;y. Trong m&ocirc; h&igrave;nh n&agrave;y khi một đấu thủ thắng th&igrave; đấu thủ c&ograve;n lại sẽ thua.</p> <p style="text-align: justify;">Khi một tr&ograve; chơi được biểu diễn bằng dạng ma trận thưởng phạt chuẩn tắc, người ta coi rằng mỗi đấu thủ h&agrave;nh động một c&aacute;ch đồng thời, hoặc &iacute;t nhất kh&ocirc;ng biết về h&agrave;nh động của người kia. Nếu c&aacute;c đấu thủ c&oacute; th&ocirc;ng tin về lựa chọn của c&aacute;c đấu thủ kh&aacute;c, tr&ograve; chơi thường được biểu diễn bằng dạng mở rộng (hay c&ograve;n gọi l&agrave; dạng c&acirc;y tr&ograve; chơi).</p> <h3>C&acirc;y tr&ograve; chơi</h3> <p style="text-align: justify;">Trong m&ocirc; h&igrave;nh c&acirc;y tr&ograve; chơi, c&aacute;c tr&ograve; chơi được biểu diễn bằng cấu tr&uacute;c dạng c&acirc;y. Mỗi đỉnh (hoặc n&uacute;t) biểu diễn một điểm m&agrave; người chơi c&oacute; thể lựa chọn. C&aacute;c nh&aacute;nh đi ra từ đỉnh đ&oacute; biểu diễn c&aacute;c chiến lược h&agrave;nh động c&oacute; thể cho người chơi đ&oacute;. Mức thưởng phạt được ghi r&otilde; tại c&aacute;c n&uacute;t l&aacute; tương ứng của c&acirc;y.</p> <p style="text-align: justify;">Về cơ bản, ch&uacute;ng ta c&oacute; thể th&ecirc;m một chiều thời gian v&agrave;o m&ocirc; h&igrave;nh biểu diễn từ đ&oacute; cho ph&eacute;p thể hiện tối ưu chiến lược tr&ograve; chơi tuần tự theo thời gian. Cấu tr&uacute;c li&ecirc;n kết của c&acirc;y tr&ograve; chơi kh&aacute;c nhau giữa hai dạng thiết lập c&oacute; thể, t&ugrave;y thuộc v&agrave;o tr&ograve; chơi đ&oacute; l&agrave; đồng thời hay tuần tự. Ch&uacute;ng ta tiếp tục xem x&eacute;t c&aacute;ch v&iacute; dụ trước về tr&ograve; chơi K&eacute;o - B&uacute;a - Bao với biểu diễn mở rộng dạng c&acirc;y như sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/676c4960-8503-43f7-bb64-af6f94d47fc8" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-3" /></p> <p style="text-align: justify;">Ở đ&acirc;y, Đấu thủ 1 được chọn l&agrave; n&uacute;t gốc của c&acirc;y, tuy nhi&ecirc;n ch&uacute;ng ta cũng c&oacute; thể ho&agrave;n to&agrave;n chọn đấu thủ 2 l&agrave;m n&uacute;t gốc, to&agrave;n bộ sơ đồ sẽ giữ nguy&ecirc;n nếu ch&uacute;ng ta chỉ cần chuyển vị tr&iacute; của 2 người chơi.</p> <p style="text-align: justify;">Đối với mỗi c&acirc;y tr&ograve; chơi, chỉ c&oacute; một c&aacute;ch duy nhất để biểu diễn n&oacute; dưới dạng ma trận thưởng phạt; nhưng với mỗi ma trận, ch&uacute;ng ta c&oacute; rất nhiều c&aacute;ch kh&aacute;c nhau để biểu diễn n&oacute; bằng c&acirc;y tr&ograve; chơi.</p> <h2 style="text-align: justify;">C&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi</h2> <h3 style="text-align: justify;">Tr&ograve; chơi hợp t&aacute;c v&agrave; kh&ocirc;ng hợp t&aacute;c</h3> <p style="text-align: justify;">Tr&ograve; chơi hợp t&aacute;c l&agrave; tr&ograve; chơi m&agrave; trong đ&oacute; người chơi c&oacute; thể h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c cam kết r&agrave;ng buộc được thi h&agrave;nh b&ecirc;n ngo&agrave;i (v&iacute; dụ: th&ocirc;ng qua c&aacute;c hợp đồng ph&aacute;p l&yacute;). Tr&ograve; chơi kh&ocirc;ng hợp t&aacute;c l&agrave; tr&ograve; chơi m&agrave; người chơi kh&ocirc;ng thể th&agrave;nh lập li&ecirc;n minh với nhau hoặc cần cạnh tranh với nhau v&agrave; tất cả c&aacute;c thỏa thuận cần phải tự thực thi m&agrave; kh&ocirc;ng th&ocirc;ng qua trao đổi với người chơi kh&aacute;c.</p> <p style="text-align: justify;">C&aacute;c tr&ograve; chơi hợp t&aacute;c thường được ph&acirc;n t&iacute;ch th&ocirc;ng qua khu&ocirc;n khổ của l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi hợp t&aacute;c, trong đ&oacute; tập trung v&agrave;o dự đo&aacute;n sự h&igrave;nh th&agrave;nh v&agrave; ph&aacute;t triển của c&aacute;c li&ecirc;n minh, c&aacute;c h&agrave;nh động chung m&agrave; c&aacute;c nh&oacute;m thực hiện v&agrave; kết quả thu được cho tập thể. N&oacute; tr&aacute;i ngược với l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi kh&ocirc;ng hợp t&aacute;c truyền thống, tập trung v&agrave;o dự đo&aacute;n h&agrave;nh động v&agrave; kết quả của từng người chơi v&agrave; ph&acirc;n t&iacute;ch t&igrave;m kiếm điểm c&acirc;n bằng Nash (sẽ được nhắc lại ở ph&iacute;a dưới đ&acirc;y).</p> <h3 style="text-align: justify;"><span id="Tr&ograve;_chơi_đối_xứng_v&agrave;_bất_đối_xứng" class="mw-headline">Tr&ograve; chơi đối xứng v&agrave; bất đối xứng</span></h3> <p style="text-align: justify;">Một tr&ograve; chơi đối xứng l&agrave; một tr&ograve; chơi m&agrave; phần lợi &iacute;ch cho việc thực hiện một chiến thuật n&agrave;o đ&oacute; chỉ phụ thuộc v&agrave;o c&aacute;c chiến thuật được sử dụng, chứ kh&ocirc;ng phụ thuộc v&agrave;o người n&agrave;o đang chơi.</p> <p style="text-align: justify;">Đa số những tr&ograve; chơi bất đối xứng được nghi&ecirc;n cứu l&agrave; những tr&ograve; chơi m&agrave; trong đ&oacute; những người chơi kh&aacute;c nhau sử dụng c&aacute;c tập hợp chiến thuật kh&aacute;c nhau để thu về những lợi &iacute;ch kh&ocirc;ng c&acirc;n bằng. Tuy vậy, c&oacute; thể xảy ra trường hợp một tr&ograve; chơi c&oacute; những chiến thuật giống nhau cho cả hai người chơi, nhưng vẫn bất đối xứng.</p> <h3 style="text-align: justify;"><span id="Tr.C3.B2_ch.C6.A1i_t.E1.BB.95ng_b.E1.BA.B1ng_kh.C3.B4ng_v.C3.A0_tr.C3.B2_ch.C6.A1i_t.E1.BB.95ng_kh.C3.A1c_kh.C3.B4ng"></span><span id="Tr&ograve;_chơi_tổng_bằng_kh&ocirc;ng_v&agrave;_tr&ograve;_chơi_tổng_kh&aacute;c_kh&ocirc;ng" class="mw-headline">Tr&ograve; chơi tổng bằng kh&ocirc;ng v&agrave; tr&ograve; chơi tổng kh&aacute;c kh&ocirc;ng</span></h3> <ul> <li style="text-align: justify;">Tr&ograve; chơi c&oacute; tổng bằng kh&ocirc;ng: Đ&acirc;y l&agrave; tr&ograve; chơi trong đ&oacute; lợi &iacute;ch của một người chơi đến từ chi ph&iacute; của những người chơi kh&aacute;c. V&agrave; lợi &iacute;ch của to&agrave;n bộ người chơi trong mạng thực chất l&agrave; bằng 0. Điều n&agrave;y thường xảy ra trong c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh kinh doanh ngoại hối hoặc giao dịch tiền số. Gần như sự l&ecirc;n xuống của thị trường sẽ chỉ đem lại lợi &iacute;ch cho một số người trong đ&oacute; lấy đi lợi &iacute;ch từ những người kh&aacute;c. Thực chất lợi &iacute;ch của to&agrave;n bộ hệ thống kh&ocirc;ng hề gia tăng. Nếu bạn thắng ắt hẳn gần như chắc chắn người tham gia kh&aacute;c phải thua. N&oacute;i một c&aacute;ch đơn giản th&igrave;, đấu thủ n&agrave;y hưởng lợi tr&ecirc;n sự thiệt hại của c&aacute;c đấu thủ kh&aacute;c. Một v&iacute; dụ khi bạn chơi c&aacute;c tr&ograve; chơi b&agrave;i như Poker, th&igrave; một người thắng khi v&agrave; chỉ khi những người c&ograve;n lại bị thua. C&aacute;c loại cờ cổ điển như cờ v&acirc;y, cờ vua v&agrave; cờ tướng cũng l&agrave; c&aacute;c tr&ograve; chơi tổng bằng kh&ocirc;ng.</li> <li style="text-align: justify;">Tr&ograve; chơi c&oacute; tổng kh&aacute;c kh&ocirc;ng: Đ&acirc;y l&agrave; những tr&ograve; chơi m&agrave; lợi &iacute;ch của một người chơi kh&ocirc;ng phải l&agrave; do sự đ&aacute;nh đổi về lợi &iacute;ch của những người chơi kh&aacute;c. Nhiều tr&ograve; chơi m&agrave; c&aacute;c nh&agrave; l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi nghi&ecirc;n cứu, trong đ&oacute; c&oacute; song đề t&ugrave; nh&acirc;n nổi tiếng (m&agrave; ch&uacute;ng ta sẽ t&igrave;m hiểu kỹ hơn ở mục ph&iacute;a dưới), l&agrave; c&aacute;c tr&ograve; chơi tổng kh&aacute;c kh&ocirc;ng, do c&oacute; một số kết cục c&oacute; tổng kết quả lớn hơn hoặc nhỏ hơn kh&ocirc;ng. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, trong c&aacute;c tr&ograve; chơi tổng kh&aacute;c kh&ocirc;ng, thắng lợi của đấu thủ n&agrave;y kh&ocirc;ng nhất thiết phải tương ứng với một thiệt hại của một đấu thủ kh&aacute;c. Tuy nhi&ecirc;n về mặt l&yacute; thuyết, ch&uacute;ng ta c&oacute; thể biến đổi một tr&ograve; chơi bất kỳ th&agrave;nh một tr&ograve; chơi tổng bằng kh&ocirc;ng bằng c&aacute;ch bổ sung th&ecirc;m một đấu thủ "b&ugrave; nh&igrave;n" sao cho c&aacute;c thiệt hại của đấu thủ n&agrave;y b&ugrave; lại tổng thu hoạch của c&aacute;c đấu thủ kh&aacute;c.</li> </ul> <h3 style="text-align: justify;"><span id="Tr.C3.B2_ch.C6.A1i_.C4.91.E1.BB.93ng_th.E1.BB.9Di_v.C3.A0_tr.C3.B2_ch.C6.A1i_tu.E1.BA.A7n_t.E1.BB.B1"></span><span id="Tr&ograve;_chơi_đồng_thời_v&agrave;_tr&ograve;_chơi_tuần_tự" class="mw-headline">Tr&ograve; chơi đồng thời v&agrave; tr&ograve; chơi tuần tự</span></h3> <p style="text-align: justify;">Trong c&aacute;c tr&ograve; chơi đồng thời (<em>simultaneous game</em>), cả hai đấu thủ thực hiện c&aacute;c nước đi một c&aacute;ch đồng thời, hoặc &iacute;t nhất l&agrave; sẽ kh&ocirc;ng biết về c&aacute;c h&agrave;nh động trước đ&oacute; của c&aacute;c đối thủ kh&aacute;c. V&iacute; dụ như tr&ograve; chơi Oẳn t&ugrave; x&igrave; của ch&uacute;ng ta ở tr&ecirc;n. Trong c&aacute;c tr&ograve; chơi tuần tự (<em>sequential game</em>), người đi sau c&oacute; biết một số (nhưng kh&ocirc;ng nhất thiết to&agrave;n bộ) th&ocirc;ng tin về c&aacute;c chiến lược của một đối thủ đi trước. V&iacute; dụ điển h&igrave;nh như c&aacute;c tr&ograve; chơi cờ vua, cờ tướng hay c&aacute;c tr&ograve; chơi b&agrave;i như Poker m&agrave; ch&uacute;ng ta vẫn hay chơi h&agrave;ng ng&agrave;y.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/07f0996a-937c-45bb-975d-55e0efae7b8c" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-4" /></p> <p style="text-align: justify;">Dạng tr&ograve; chơi đồng thời c&oacute; thể được biểu diễn dưới dạng ma trận thưởng phạt, c&ograve;n c&aacute;c tr&ograve; chơi tuần tự cần được biểu diễn bằng m&ocirc; h&igrave;nh c&acirc;y tr&ograve; chơi mở rộng.</p> <h3 style="text-align: justify;"><span id="Tr.C3.B2_ch.C6.A1i_th.C3.B4ng_tin_ho.C3.A0n_h.E1.BA.A3o_v.C3.A0_Tr.C3.B2_ch.C6.A1i_c.C3.B3_th.C3.B4ng_tin_kh.C3.B4ng_ho.C3.A0n_h.E1.BA.A3o"></span><span id="Tr&ograve;_chơi_th&ocirc;ng_tin_ho&agrave;n_hảo_v&agrave;_Tr&ograve;_chơi_c&oacute;_th&ocirc;ng_tin_kh&ocirc;ng_ho&agrave;n_hảo" class="mw-headline">Tr&ograve; chơi th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo v&agrave; Tr&ograve; chơi c&oacute; th&ocirc;ng tin kh&ocirc;ng ho&agrave;n hảo</span></h3> <p style="text-align: justify;">C&aacute;c tr&ograve; chơi th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo l&agrave; một tập con của c&aacute;c tr&ograve; chơi tuần tự. Một tr&ograve; chơi được gọi l&agrave; c&oacute; th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo nếu mọi đấu thủ biết tất cả c&aacute;c nước đi m&agrave; tất cả c&aacute;c đấu thủ kh&aacute;c đ&atilde; thực hiện. Do vậy chỉ c&oacute; c&aacute;c tr&ograve; chơi tuần tự mới c&oacute; thể l&agrave; c&aacute;c tr&ograve; chơi th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo. Một số v&iacute; dụ về c&aacute;c tr&ograve; chơi c&oacute; th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo l&agrave; c&aacute;c tr&ograve; chơi như cờ vua, cờ v&acirc;y, cờ tướng,...</p> <p style="text-align: justify;">Hầu hết c&aacute;c tr&ograve; chơi được nghi&ecirc;n cứu trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; c&aacute;c tr&ograve; chơi th&ocirc;ng tin kh&ocirc;ng ho&agrave;n hảo. Tức l&agrave; người chơi biết rất &iacute;t hoặc kh&ocirc;ng biết g&igrave; về c&aacute;c chiến lược của người chơi kh&aacute;c.</p> <p style="text-align: justify;">T&iacute;nh chất th&ocirc;ng tin ho&agrave;n hảo thường bị nhầm lẫn với kh&aacute;i niệm th&ocirc;ng tin đầy đủ. T&iacute;nh chất th&ocirc;ng tin đầy đủ đ&ograve;i hỏi rằng mỗi người chơi biết về c&aacute;c chiến lược v&agrave; th&agrave;nh quả thu được của c&aacute;c người chơi kh&aacute;c, nhưng kh&ocirc;ng nhất thiết biết về c&aacute;c h&agrave;nh động của họ.</p> <h2 style="text-align: justify;">C&acirc;n bằng Nash trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi</h2> <p style="text-align: justify;">Ở phần ph&iacute;a tr&ecirc;n ch&uacute;ng ta đ&atilde; nhắc đến một kh&aacute;i niệm đ&oacute; l&agrave; kh&aacute;i niệm điểm c&acirc;n bằng Nash. C&acirc;n bằng Nash cũng c&oacute; &yacute; nghĩa rất lớn trong c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh đồng thuận ph&acirc;n t&aacute;n như Blockchain. Vậy điểm c&acirc;n bằng Nash l&agrave; g&igrave;? Trước khi đi v&agrave;o vấn đề c&acirc;n bằng Nash l&agrave; g&igrave;, ch&uacute;ng ta xem x&eacute;t một v&iacute; dụ sau đ&acirc;y:</p> <p style="text-align: justify;">X&eacute;t v&iacute; dụ 2 c&ocirc;ng ty A v&agrave; c&ocirc;ng ty B, trong đ&oacute; cả hai c&ocirc;ng ty n&agrave;y đều cần ra quyết định về vấn đề c&oacute; n&ecirc;n hay kh&ocirc;ng n&ecirc;n quảng c&aacute;o về t&iacute;nh năng mới của sản phẩm của họ. M&ocirc; h&igrave;nh l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi trong trường hợp n&agrave;y được biểu diễn bằng ma trận thưởng phạt như h&igrave;nh dưới đ&acirc;y:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/03f513f2-eccd-45db-94cc-6093f7a06bb7" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-5" /></p> <p style="text-align: justify;">Giả sử, <em>Đấu thủ 1</em> (c&ocirc;ng ty A) chơi h&agrave;ng tr&ecirc;n (c&oacute; quảng c&aacute;o) v&agrave; <em>Đấu thủ 2</em> (c&ocirc;ng ty B) chơi ở cột tr&aacute;i (cũng c&oacute; quảng c&aacute;o). Khi đ&oacute;, <em>Đấu thủ 1</em> nhận 5 điểm v&agrave; <em>Đấu thủ 2</em> nhận 2 điểm. Cụ thể hơn:</p> <ul> <li style="text-align: justify;">Nếu cả 2 c&ocirc;ng ty A v&agrave; B đều quyết định quảng c&aacute;o sản phẩm th&igrave; mức thưởng cho cả hai lần lượt l&agrave; 5 v&agrave; 2.</li> <li style="text-align: justify;">Nếu c&ocirc;ng ty A kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o nhưng c&ocirc;ng ty B lại quyết định quảng c&aacute;o, th&igrave; mức thưởng l&agrave; 3 v&agrave; 4.</li> <li style="text-align: justify;">Nếu c&ocirc;ng ty A quảng c&aacute;o v&agrave; c&ocirc;ng ty B kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o th&igrave; mức thưởng tương ứng l&agrave; 4 v&agrave; 1.</li> <li style="text-align: justify;">Nếu cả hai c&ocirc;ng ty A v&agrave; B đều kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o th&igrave; mức thưởng l&agrave; 3 v&agrave; 2.</li> </ul> <p style="text-align: justify;">Vậy, trong trường hợp n&agrave;y, A v&agrave; B n&ecirc;n quyết định thế n&agrave;o để đạt được lợi &iacute;ch tốt nhất? Để x&aacute;c định được chiến lược n&agrave;y, ch&uacute;ng ta c&ugrave;ng nh&igrave;n nhận vấn đề tr&ecirc;n quan điểm của từng c&ocirc;ng ty.</p> <ul> <li style="text-align: justify;"><strong>Đầu ti&ecirc;n, đối với c&ocirc;ng ty B:</strong></li> </ul> <p style="text-align: justify;"><strong>Trường hợp 1:</strong> Nếu A quảng c&aacute;o. Khi đ&oacute;, B sẽ nhận được số tiền thưởng l&agrave; 2 nếu họ quảng c&aacute;o v&agrave; 1 nếu họ kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. V&igrave; vậy, r&otilde; r&agrave;ng, họ sẽ đạt lợi &iacute;ch tốt nhất trong trường hợp c&oacute; quảng c&aacute;o.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Trường hợp 2:</strong> Nếu c&ocirc;ng ty A kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. Khi đ&oacute;, c&ocirc;ng ty B sẽ c&oacute; thưởng l&agrave; 4 nếu họ quảng c&aacute;o v&agrave; 2 nếu họ kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. Trong trường hợp n&agrave;y, B sẽ đạt lợi &iacute;ch tốt nhất nếu họ tiến h&agrave;nh quảng c&aacute;o.</p> <p style="text-align: justify;">Do đ&oacute; kết luận rằng: Bất kể C&ocirc;ng ty A l&agrave;m g&igrave;, C&ocirc;ng ty B n&ecirc;n quảng c&aacute;o th&igrave; sẽ đạt lợi &iacute;ch tối đa.</p> <ul> <li style="text-align: justify;"><strong>Tiếp theo, đối với c&ocirc;ng ty A:</strong></li> </ul> <p style="text-align: justify;"><strong>Trường hợp 1:</strong> Nếu B quảng c&aacute;o. Khi đ&oacute; A sẽ c&oacute; số tiền thưởng l&agrave; 5 nếu họ quảng c&aacute;o v&agrave; 3 nếu họ kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. V&igrave; vậy, trong trường hợp n&agrave;y, lợi &iacute;ch tốt nhất của họ cũng đạt được khi tiến h&agrave;nh quảng c&aacute;o.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Trường hợp 2:</strong> Nếu c&ocirc;ng ty B kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. Trong trường hợp n&agrave;y, A sẽ đạt được lợi &iacute;ch l&agrave; 4 nếu họ quảng c&aacute;o v&agrave; l&agrave; 3 nếu họ kh&ocirc;ng quảng c&aacute;o. V&agrave; do đ&oacute;, lợi &iacute;ch tối đa của họ cũng đạt được trong trường hợp c&oacute; quảng c&aacute;o.</p> <p style="text-align: justify;">V&igrave; vậy, bất kể c&ocirc;ng ty B l&agrave;m g&igrave;, chiến lược tốt nhất của c&ocirc;ng ty A cũng l&agrave; c&oacute; quảng c&aacute;o. Khi đ&oacute; A sẽ đạt lợi &iacute;ch tối đa.</p> <p style="text-align: justify;">V&igrave; vậy trong v&iacute; dụ n&agrave;y, cả hai c&ocirc;ng ty A v&agrave; B đều sẽ sẽ đạt trạng th&aacute;i ổn định nhất khi cả hai đều tiến h&agrave;nh quảng c&aacute;o.</p> <p style="text-align: justify;">Đối với A v&agrave; B, th&igrave; đ&acirc;y l&agrave; chiến lược chủ đạo của họ. Đ&acirc;y l&agrave; chiến lược c&oacute; ưu thế nhất v&agrave; l&agrave; c&aacute;ch h&agrave;nh động tốt nhất cho người chơi bất kể đối thủ l&agrave;m g&igrave;. Trong v&iacute; dụ n&agrave;y, (5,2) được gọi l&agrave; trạng th&aacute;i C&acirc;n bằng Nash.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/4c71c399-7d00-4e6d-a6a8-f6c4b6b763da" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-6" /></p> <p style="text-align: justify;">C&acirc;n bằng Nash l&agrave; một giải ph&aacute;p cho một tr&ograve; chơi trong đ&oacute; chiến lược tối ưu của mỗi người chơi kh&ocirc;ng bị ảnh hưởng do chiến lược của người chơi kh&aacute;c. Điều n&agrave;y c&oacute; &yacute; nghĩa rất đặc biệt trong một hệ thống t&iacute;nh to&aacute;n ph&acirc;n t&aacute;n như blockchain. Tr&ecirc;n thực tế, blockchain l&agrave; một tr&ograve; chơi kh&ocirc;ng c&oacute; gian lận v&igrave; to&agrave;n bộ giao thức được thực thi nằm trong trạng th&aacute;i c&acirc;n bằng Nash. Khi đ&oacute;, chiến lược tối ưu cho mọi người tham gia trong mạng l&agrave; tu&acirc;n thủ c&aacute;c nguy&ecirc;n tắc của cộng đồng v&agrave; giao thức, v&agrave; khi đ&oacute; họ sẽ nhận được lợi &iacute;ch lớn nhất c&oacute; thể.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n, để đạt đến trạng c&aacute;i c&acirc;n bằng Nash kh&ocirc;ng phải l&agrave; điều dễ d&agrave;ng, bởi trong thực tế những kẻ gian lận (nếu c&oacute; khả năng) thường sẽ thu được lợi &iacute;ch lớn hơn trong tr&ograve; chơi. Do đ&oacute;, để đạt đến điều n&agrave;y, ch&uacute;ng ta cần c&aacute;c cơ chế khuyến kh&iacute;ch v&agrave; thưởng phạt ph&ugrave; hợp để th&uacute;c đẩy trạng th&aacute;i c&acirc;n bằng Nash cho hệ thống trong đ&oacute; đảm bảo lợi &iacute;ch tối ưu cho to&agrave;n bộ c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n tham gia khi chọn chiến lược ph&ugrave; hợp với giao thức. Nguy&ecirc;n tắc thiết kế c&aacute;c cơ chế n&agrave;y được thể hiện trong song đề t&ugrave; nhận dưới đ&acirc;y.</p> <h2 style="text-align: justify;">Song đề t&ugrave; nh&acirc;n, b&agrave;i to&aacute;n nổi tiếng nhất trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi</h2> <p style="text-align: justify;">Trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi, c&oacute; rất nhiều m&ocirc; h&igrave;nh tr&ograve; chơi kh&aacute; nổi tiếng được nghi&ecirc;n cứu như <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chicken_(game)">tr&ograve; chơi con g&agrave;</a>, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Dictator_game">tr&ograve; chơi nh&agrave; độc t&agrave;i</a>,...Tuy nhi&ecirc;n, trong phần n&agrave;y ch&uacute;ng ta tập trung đến một m&ocirc; h&igrave;nh tr&ograve; chơi rất quan trọng đ&atilde; n&oacute;i đến ở phần tr&ecirc;n đ&oacute; l&agrave; b&agrave;i to&aacute;n song đề t&ugrave; nh&acirc;n. Đ&acirc;y l&agrave; một trong những b&agrave;i to&aacute;n nổi tiếng nhất trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi, v&agrave; đối với blockchain n&oacute; lại c&agrave;ng được ứng dụng gần gũi. Bởi song đề t&ugrave; nh&acirc;n n&oacute;i đến một tr&ograve; chơi trong đ&oacute; c&oacute; xử l&yacute; c&aacute;c vấn đề về trung thực v&agrave; gian lận giống như c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh đồng thuận phi tập trung, nặc danh của blockchain.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/a0281104-df0c-4d8f-8277-9880798b3b63" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-7" /></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Song đề t&ugrave; nh&acirc;n</strong> hay <strong>Thế tiến tho&aacute;i lưỡng nan của người t&ugrave;</strong> (<em>Prisoner's Dilemma</em>) l&agrave; một tr&ograve; chơi c&oacute; tổng kh&ocirc;ng bằng kh&ocirc;ng trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi. Ch&uacute;ng ta ph&aacute;t biểu song đề n&agrave;y một c&aacute;ch đơn giản như sau:</p> <p style="text-align: justify;">Giả sử A v&agrave; B bị bắt gặp ăn cắp một cửa h&agrave;ng tạp h&oacute;a v&agrave; trong qu&aacute; tr&igrave;nh điều tra, người ta đ&atilde; ph&aacute;t hiện ra rằng cả hai đ&atilde; phạm tội nghi&ecirc;m trọng hơn nhiều trong qu&aacute; khứ. Cảnh s&aacute;t nghi ngờ cả hai người n&agrave;y đều d&iacute;nh l&iacute;u đến một vụ cướp ng&acirc;n h&agrave;ng. Trong qu&aacute; tr&igrave;nh điều tra, cảnh s&aacute;t thẩm vấn từng người một v&agrave; đưa ra một số đề xuất như nhau cho cả hai:</p> <ul> <li style="text-align: justify;">Đề xuất thứ nhất: Nếu cả hai im lặng v&agrave; kh&ocirc;ng khai ra người c&ograve;n lại th&igrave; cả hai sẽ c&ugrave;ng phải ngồi t&ugrave; 2 năm do tội ăn cắp.</li> <li style="text-align: justify;">Đề xuất thứ hai: Nếu một trong hai người khai ra người kia v&agrave; người kia im lặng, th&igrave; người chịu khai ra sẽ được miễn &aacute;n phạt v&agrave; được thả tự do, trong khi người kia sẽ nhận &aacute;n 8 năm t&ugrave;.</li> <li style="text-align: justify;">Đề xuất thứ ba: Nếu cả hai đều khai ra nhau th&igrave; mỗi người đều sẽ nhận 4 năm t&ugrave;.</li> </ul> <p style="text-align: justify;">Trong trường hợp n&agrave;y, mỗi t&ugrave; nh&acirc;n c&oacute; hai lựa chọn: hợp t&aacute;c với kẻ c&ograve;n lại v&agrave; giữ im lặng, hay phản bội v&agrave; khai ra kẻ c&ograve;n lại. Kết quả của mỗi lựa chọn đều tuỳ thuộc v&agrave;o lựa chọn của người kia. Tuy nhi&ecirc;n, kh&ocirc;ng người n&agrave;o biết được lựa chọn của người kia. Nếu họ c&oacute; thể n&oacute;i chuyện với nhau, họ cũng chưa chắc l&agrave; tin tưởng nhau được. Từ đ&oacute; ta x&acirc;y dựng được ma trận thưởng phạt như sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/97aa6ce5-07f1-4be4-96fa-12ea16cd7c0d" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-8" /></p> <p style="text-align: justify;">Giả sử rằng cả hai t&ugrave; nh&acirc;n đều &iacute;ch kỷ v&agrave; đều muốn l&agrave;m giảm tối thiểu thời gian t&ugrave; tội của m&igrave;nh. Nếu người n&agrave;y tin rằng người kia sẽ giữ im lặng, lựa chọn tối ưu của hắn l&agrave; đổ tội, v&igrave; thế hắn sẽ được thả tự do ngay trong khi người kia sẽ bị nằm t&ugrave; 8 năm. Ngược lại, nếu hắn tin rằng người kia sẽ khai ra m&igrave;nh, th&igrave; lựa chọn tối ưu m&agrave; hắn c&oacute; thể thực hiện l&uacute;c n&agrave;y cũng l&agrave; đổ tội v&agrave; khai ra t&ecirc;n c&ograve;n lại, v&igrave; nếu phản bội th&igrave; hắn sẽ bị t&ugrave; chỉ 4 năm thay v&igrave; 8 năm nếu giữ im lặng. Mặc d&ugrave;, nếu cả hai hợp t&aacute;c với nhau v&agrave; giữ im lặng, cả hai sẽ được thả tự do trong v&ograve;ng 2 năm.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n đ&acirc;y kh&ocirc;ng phải l&agrave; lựa chọn tối ưu trong một m&ocirc;i trường thiếu tin tưởng, bởi một trong hai người kh&ocirc;ng hề biết g&igrave; về ph&iacute;a c&ograve;n lại. Do đ&oacute;, lựa chọn ổn định, tối ưu nhất cho cả hai trong trường hợp n&agrave;y l&agrave; n&ecirc;n đổ tội v&agrave; khai ra nhau. Khi đ&oacute;, d&ugrave; lựa chọn của người kia l&agrave; như thế n&agrave;o, th&igrave; anh ta cũng chỉ c&ograve;n phải nhận một &aacute;n t&ugrave; ngắn hơn nhiều. D&ugrave; cho kết quả n&agrave;y khiến cả hai đều bị ngồi t&ugrave; l&acirc;u hơn l&agrave; c&ugrave;ng giữ im lặng.</p> <p style="text-align: justify;">X&eacute;t quan điểm tối ưu cho cả hai người, th&igrave; kết quả tốt nhất sẽ l&agrave; hai người đều hợp t&aacute;c với nhau, khi đ&oacute; thời gian ở t&ugrave; tổng cộng của cả hai người chỉ l&agrave; 4 năm. Bất cứ lựa chọn n&agrave;o kh&aacute;c cũng sẽ dẫn đến thời gian t&ugrave; tội của hai người d&agrave;i hơn. Tuy nhi&ecirc;n v&igrave; mỗi người đều theo đuổi quyền lợi &iacute;ch kỷ của m&igrave;nh, do đ&oacute; cả hai đều bị l&atilde;nh &aacute;n d&agrave;i hơn. Mỗi người đều muốn gi&agrave;nh thuận lợi cho m&igrave;nh, bất chấp t&igrave;nh trạng của người kia do đ&oacute;, kết quả của tr&ograve; chơi n&agrave;y kh&ocirc;ng tối ưu cho cả hai. Mỗi người đều c&oacute; động cơ để đ&agrave;o ngũ. V&igrave; thế tr&ograve; n&agrave;y mới được gọi l&agrave; song đề.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy vậy, điều n&agrave;y đưa ch&uacute;ng ta đến một vấn đề.</p> <p style="text-align: justify;">Điều g&igrave; xảy ra nếu c&oacute; một kịch bản m&agrave; giải ph&aacute;p tối ưu cho cả hai người chơi nhưng lại c&oacute; t&aacute;c động xấu đối với x&atilde; hội?</p> <p style="text-align: justify;">Giả sử A v&agrave; B đang l&ecirc;n kế hoạch cho một vụ gian lận để tấn c&ocirc;ng tiền m&atilde; h&oacute;a với ma trận thưởng phạt trong trường hợp n&agrave;y như sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/054b77d5-2e9e-4e25-9251-b369d7456385" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-9" /></p> <p style="text-align: justify;">Như bạn c&oacute; thể thấy, trong kịch bản giả thuyết n&agrave;y, chiến lược tốt nhất v&agrave; tối ưu nhất xảy ra khi cả A v&agrave; B đều gian lận để thực hiện vụ tấn c&ocirc;ng. Mặc d&ugrave; điều n&agrave;y c&oacute; thể tốt cho cả hai, nhưng n&oacute; kh&ocirc;ng phải l&agrave; một điều tốt cho x&atilde; hội n&oacute;i chung. Sở dĩ c&oacute; điều n&agrave;y bởi tr&ograve; chơi m&agrave; họ đang chơi l&agrave; tr&ograve; chơi lu&ocirc;n thắng, v&agrave; kh&ocirc;ng bị trừng phạt khi bị thua.</p> <p style="text-align: justify;">Bởi vậy, để hạn chế sự gian lận, đ&acirc;y l&agrave; l&uacute;c ch&uacute;ng ta đưa ra c&aacute;c &yacute; tưởng trừng phạt c&aacute;c vụ gian lận.</p> <p style="text-align: justify;">Trong v&iacute; dụ tr&ecirc;n, giả sử ch&uacute;ng ta đưa ra một chiến lược trừng phạt như sau:</p> <p style="text-align: justify;">[quote]Sau mỗi -0,5 đơn vị lợi &iacute;ch của c&ocirc;ng ch&uacute;ng bị thiệt hại, th&igrave; kẻ gian lận sẽ bị trừng phạt l&agrave; -6 đơn vị lợi &iacute;ch.[/quote]</p> <p style="text-align: justify;">N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, mọi h&agrave;nh động được coi l&agrave; xấu đối với x&atilde; hội sẽ bị trừng phạt nghi&ecirc;m khắc. Khi kẻ bị buộc tội g&acirc;y ra thiệt hại -0.5 đơn vị lợi &iacute;ch cho x&atilde; hội (về tiền bạc, thời gian,...) sẽ phải chịu trừng phạt gấp nhiều lần thiệt hại g&acirc;y ra (-6 đơn vị lợi &iacute;ch).</p> <p style="text-align: justify;">Khi th&ecirc;m v&agrave;o yếu tố trừng phạt cho c&aacute;c hoạt động xấu, ma trận thưởng phạt sẽ c&oacute; dạng như sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/7e30d8ec-7a7f-444c-b985-94e8abf295da" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-10" /></p> <p style="text-align: justify;">Bằng c&aacute;ch th&ecirc;m yếu tố trừng phạt, c&acirc;n bằng Nash đ&atilde; thay đổi từ chiến lược c&oacute; thể c&oacute; hại cho x&atilde; hội sang một chiến lược tốt cho x&atilde; hội. Thay v&igrave; thực hiện việc gian lận m&agrave; kh&ocirc;ng bị trừng phạt những kẻ tội phạm giờ đ&acirc;y phải đối mặt với những hậu quả nghi&ecirc;m trọng hơn. V&agrave; đ&acirc;y trở th&agrave;nh động cơ để anh ta tu&acirc;n thủ đ&uacute;ng c&aacute;c giao thức x&atilde; hội.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n, cơ chế n&agrave;o để x&atilde; hội c&oacute; động lực để đưa ra những trừng phạt cho kẻ gian lận? Lợi &iacute;ch của họ l&agrave; g&igrave;? Nghĩa l&agrave; tại sao họ lại phải đi gi&aacute;m s&aacute;t v&agrave; trừng phạt những kẻ gian lận? C&acirc;u trả lời cũng nằm ở cơ chế khuyến kh&iacute;ch bằng h&igrave;nh phạt. Nếu một người kh&ocirc;ng tố gi&aacute;c tội phạm, kh&ocirc;ng trừng phạt kẻ phạm tội, anh ta cũng bị coi l&agrave; tội phạm v&agrave; bị những người kh&aacute;c trong x&atilde; hội lấy đi c&aacute;c gi&aacute; trị lợi &iacute;ch v&agrave; trừng phạt. Do đ&oacute;, anh ta sẽ c&oacute; động lực l&agrave;m điều n&agrave;y, th&ecirc;m v&agrave;o với lợi &iacute;ch chung m&agrave; anh ta đạt được trong lợi &iacute;ch chung.</p> <p style="text-align: justify;">Kh&aacute;i niệm về C&acirc;n bằng Nash v&agrave; Trừng phạt c&oacute; &yacute; nghĩa rất quan trọng trong blockchain v&agrave; đ&oacute;ng vai tr&ograve; giữ cho c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n trong mạng hoạt động trung thực v&igrave; lợi &iacute;ch chung. Tuy nhi&ecirc;n, blockchain kh&ocirc;ng chỉ dừng lại ở những kh&aacute;i niệm n&agrave;y, dưới đ&acirc;y ch&uacute;ng ta tiếp tục t&igrave;m hiểu th&ecirc;m một số m&ocirc; h&igrave;nh cơ bản trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi c&oacute; ảnh hưởng đến việc thiết kế c&aacute;c cơ chế thưởng phạt cho mạng lưới blockchain.</p> <h2 style="text-align: justify;">Điểm Schelling (ti&ecirc;u điểm)</h2> <p style="text-align: justify;">Giả sử c&oacute; hai t&ugrave; nh&acirc;n bị giữ trong hai ph&ograve;ng kh&aacute;c nhau v&agrave; họ được cấp một d&atilde;y số ngẫu nhi&ecirc;n. Sau đ&oacute;, họ được y&ecirc;u cầu đo&aacute;n số m&agrave; một t&ugrave; nh&acirc;n kh&aacute;c sẽ đo&aacute;n, m&agrave; kh&ocirc;ng c&oacute; bất kỳ li&ecirc;n lạc n&agrave;o giữa hai người. Nếu họ đo&aacute;n nhầm số, th&igrave; họ sẽ bị giết.</p> <p style="text-align: justify;">Những con số m&agrave; họ nhận được l&agrave;: 7816239, 676716313, 100000000 v&agrave; 871823719.</p> <p style="text-align: justify;">Bạn nghĩ họ sẽ chọn con số n&agrave;o?</p> <p style="text-align: justify;">Nếu l&agrave; t&ocirc;i th&igrave; t&ocirc;i sẽ chọn con số: 100000000. Tại sao? Bởi v&igrave; n&oacute; kh&aacute;c biệt v&agrave; đặc biệt khi so s&aacute;nh với c&aacute;c con số c&ograve;n lạ, do đ&oacute;, theo suy đo&aacute;n của t&ocirc;i th&igrave; nhiều khả năng người kia cũng chọn một số n&agrave;o đ&oacute; tr&ocirc;ng thật đặc biệt, bởi nếu anh ta chọn nhẫu nhi&ecirc;n một số th&igrave; x&aacute;c suất cả hai chọn c&ugrave;ng sẽ cảm gi&aacute;c nhỏ hơn rất nhiều. V&agrave; khi đ&oacute; số 100000000 được gọi l&agrave; ti&ecirc;u điểm hay điểm Schelling.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/ea3caf91-f76f-4d09-837a-265ddbae74f1" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-11" /></p> <p style="text-align: center;">Nguồn: Sia Blog</p> <p style="text-align: justify;">Điểm Schelling n&oacute;i một c&aacute;ch đơn giản l&agrave; một điểm hội tụ của x&atilde; hội, hay những lựa chọn th&ocirc;ng thường m&agrave; đa phần ch&uacute;ng ta đều chọn. Chẳng hạn, trong cuộc sống ch&uacute;ng ta thường v&ocirc; t&igrave;nh hội tụ ở những nơi kh&aacute;c nhau như Phố đi bộ, nh&agrave; thờ, hoặc một địa điểm nổi tiếng n&agrave;o đ&oacute;, bởi v&igrave; trong x&atilde; hội, những địa điểm n&agrave;y l&agrave; những điểm Schelling phổ biến.</p> <p style="text-align: justify;">Điểm Schelling được đặt t&ecirc;n theo t&ecirc;n nh&agrave; kinh tế học vĩ đại Thomas Schelling. Trong một th&iacute; nghiệm được thực hiện tr&ecirc;n một nh&oacute;m sinh vi&ecirc;n, &ocirc;ng đ&atilde; đưa cho họ một c&acirc;u hỏi đơn giản: Nếu ng&agrave;y mai bạn phải gặp một người lạ ở th&agrave;nh phố New York th&igrave; bạn sẽ gặp họ ở đ&acirc;u v&agrave; khi n&agrave;o? C&acirc;u trả lời chắc hẳn rất dễ đo&aacute;n, đ&oacute; chắc chắn l&agrave; ở một nơi nổi tiếng nhất của th&agrave;nh phố! Chắc hẳn vậy rồi. V&agrave; đ&oacute; l&agrave; điểm Schelling.</p> <p style="text-align: justify;">N&oacute;i một c&aacute;ch đơn giản th&igrave;, điểm Schelling l&agrave; một giải ph&aacute;p m&agrave; mọi người sẽ c&oacute; xu hướng sử dụng trong trường hợp kh&ocirc;ng c&oacute; giao tiếp v&igrave; n&oacute; cảm thấy đặc biệt, ph&ugrave; hợp hoặc tự nhi&ecirc;n đối với họ.</p> <p style="text-align: justify;">Điểm Schelling l&agrave; cơ chế đằng sau sự hội tụ tr&ecirc;n nh&aacute;nh ch&iacute;nh của Blockchain, khi tất cả <a href="../../../luat-dong-thuan-la-gi/">đồng thuận</a> về một trạng th&aacute;i d&agrave;i nhất, phổ qu&aacute;t chung.</p> <h2 style="text-align: justify;">C&acirc;n bằng k&iacute;ch hoạt Grim</h2> <p style="text-align: justify;">Ở một số nước, trong đ&oacute; c&oacute; Việt Nam trước đ&acirc;y, vua được coi l&agrave; Thi&ecirc;n tử, l&agrave; con của trời, vua c&oacute; quyền cai trị người kh&aacute;c v&igrave; một quyền lực thi&ecirc;ng li&ecirc;ng được Trời ban. Tuy nhi&ecirc;n, điều g&igrave; sẽ xảy ra nếu vị vua bị &aacute;m s&aacute;t. Trong trường hợp đ&oacute;, sự thần th&aacute;nh h&oacute;a, c&aacute;c luật lệ của thần linh sẽ mất t&aacute;c dụng v&agrave; mọi người sẽ thấy rằng vua chỉ l&agrave; một người thường kh&ocirc;ng c&oacute; g&igrave; đặc biệt. N&oacute; sẽ tạo ra một v&ograve;ng quay v&ocirc; tận của những cuộc c&aacute;ch mạng đẫm m&aacute;u, bởi mọi người đều hiểu rằng c&aacute;c vị vua đều c&oacute; thể bị giết v&agrave; thay thế.</p> <p style="text-align: justify;">C&aacute;ch duy nhất để ngăn chặn v&ograve;ng luẩn quẩn n&agrave;y l&agrave; KH&Ocirc;NG giết vị vua ngay đầu ti&ecirc;n v&agrave; duy tr&igrave; quan niệm về quyền thi&ecirc;ng li&ecirc;ng của Ch&uacute;a trời. Đ&acirc;y được gọi l&agrave; trạng th&aacute;i c&acirc;n bằng k&iacute;ch hoạt Grim. Đ&acirc;y l&agrave; trạng th&aacute;i m&agrave; tại đ&oacute; nếu bạn đi chệch d&ugrave; chỉ một ch&uacute;t bạn sẽ g&acirc;y ra một chu kỳ trừng phạt v&ocirc; tận.</p> <h2 style="text-align: justify;">B&agrave;i to&aacute;n hợp t&aacute;c</h2> <p style="text-align: justify;">X&eacute;t ma trận thưởng phạt sau:</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/bcc3a894-1625-4c3f-b42a-0fcdc58db893" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-12" /></p> <p style="text-align: justify;">Ma trận n&agrave;y c&oacute; 2 điểm c&acirc;n bằng Nash: (2, 2) v&agrave; (4, 4). Trong tr&ograve; chơi n&agrave;y, l&agrave;m thế n&agrave;o để bạn c&oacute; thể thuyết phục mọi người chuyển từ chiến lược (2, 2) sang chiến lược (4, 4)? Nếu số người tham gia tr&ograve; chơi l&agrave; một nh&oacute;m nhỏ th&igrave; điều đ&oacute; tương đối đơn giản, bạn chỉ cần li&ecirc;n hệ v&agrave; thuyết phục từng người qua điện thoại hoặc email. Tuy nhi&ecirc;n, sẽ tương đối kh&oacute; khăn nếu c&oacute; rất nhiều người tham gia tr&ograve; chơi.</p> <p style="text-align: justify;">Về cơ bản, trong trường hợp th&ocirc;ng thường, cả hai người chơi sẽ phải chọn (B, B) v&igrave; đ&oacute; l&agrave; lựa chọn c&oacute; nhiều lợi &iacute;ch nhất cho d&ugrave; (A, A) l&agrave; một giải ph&aacute;p tốt hơn về mặt đạo đức.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n, trong b&agrave;i to&aacute;n hợp t&aacute;c vấn đề trở n&ecirc;n rất kh&aacute;c. Lợi &iacute;ch v&agrave; đạo đức kh&ocirc;ng phải l&agrave; động lực duy nhất để một người chuyển từ chiến lược n&agrave;y sang chiến lược kh&aacute;c. Tại sao ch&uacute;ng ta phải thay đổi c&aacute;ch m&igrave;nh l&agrave;m việc khi n&oacute; vẫn c&ograve;n tốt? Tại sao những người n&oacute;i tiếng Việt lại chuyển sang n&oacute;i Tiếng Anh? D&ugrave; chắc chắn lợi &iacute;ch đạt được c&oacute; lẽ sẽ lớn hơn? Bởi lợi &iacute;ch của người n&agrave;y lại kh&aacute;c với gi&aacute; trị sống của người kh&aacute;c, do đ&oacute; việc cả cộng đồng lớn tiến h&agrave;nh chuyển đổi l&agrave; điều rất kh&oacute; khăn. Chẳng hạn bạn l&agrave; một người y&ecirc;u nước do đ&oacute; bạn c&oacute; l&iacute; do để giữ g&igrave;n tiếng Việt d&ugrave; lợi &iacute;ch của việc chuyển sang tiếng Anh c&oacute; thể gi&uacute;p mọi người giao lưu với nền khoa học kỹ thuật tốt hơn. Đ&oacute; l&agrave; vấn đề nan giải đối với b&agrave;i to&aacute;n hợp t&aacute;c.</p> <p style="text-align: justify;">Một tr&ograve; chơi hợp t&aacute;c thất bại khi chỉ c&oacute; một nh&oacute;m thiểu số duy nhất trong cộng đồng thay đổi chiến lược v&agrave; trạng th&aacute;i của họ, c&ograve;n lại đa số th&igrave; kh&ocirc;ng.</p> <p style="text-align: justify;">Nếu chỉ c&oacute; bạn n&oacute;i bằng Tiếng Anh, đ&oacute; sẽ l&agrave; một thất bại v&igrave; đa số x&atilde; hội sẽ kh&ocirc;ng hiểu những g&igrave; bạn n&oacute;i v&agrave; bạn sẽ bị xa l&aacute;nh trong c&aacute;c cuộc tr&ograve; chuyện hay mức tưởng thưởng cho h&agrave;nh vi của bạn l&agrave; rất thấp v&agrave; do đ&oacute;, bạn sẽ kh&ocirc;ng c&oacute; động lực để thay đổi.</p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n, nếu phần lớn x&atilde; hội chuyển sang n&oacute;i tiếng Anh, bạn sẽ phải thay đổi ng&ocirc;n ngữ của m&igrave;nh nếu kh&ocirc;ng bạn sẽ kh&ocirc;ng ph&ugrave; hợp với c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn của x&atilde; hội. V&agrave; do đ&oacute;, động lực khuyến kh&iacute;ch bạn tham gia l&agrave; rất cao.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/6f39c40e-2436-4c36-a818-5f1dd897683b" alt="ly-thuyet-tro-choi-va-ung-dung-trong-blockchain-13" /></p> <p style="text-align: justify;">B&agrave;i to&aacute;n hợp t&aacute;c n&agrave;y li&ecirc;n quan đến c&aacute;c vấn đề về ph&acirc;n nh&aacute;nh (<a href="../../../hard-fork-va-soft-fork-nhung-dieu-can-biet/">hard fork v&agrave; soft fork</a>) trong blockchain sẽ được tr&igrave;nh b&agrave;y ở c&aacute;c b&agrave;i sau.</p> <h2 style="text-align: justify;">Mỏ neo l&iacute; tr&iacute;</h2> <p style="text-align: justify;">H&atilde;y tưởng tượng một kịch bản như sau: B&igrave;nh l&agrave; một kh&aacute;ch quen của cửa h&agrave;ng hoa quả gần nh&agrave;, h&agrave;ng ng&agrave;y anh ấy đều đến đ&oacute; để mua hoa quả. Tuy nhi&ecirc;n, sau nhiều ng&agrave;y mua h&agrave;ng, B&igrave;nh nhận ra rằng, ng&agrave;y n&agrave;o khi n&agrave;o c&ocirc; ấy đến cửa h&agrave;ng, th&igrave; chủ cửa h&agrave;ng đều rời đi đ&acirc;u đ&oacute; trong 5 ph&uacute;t v&agrave; cửa h&agrave;ng cũng kh&ocirc;ng c&oacute; camera an ninh gi&aacute;m s&aacute;t. B&acirc;y giờ B&igrave;nh phải đối mặt với một t&igrave;nh huống l&agrave; anh ta c&oacute; thể dễ d&agrave;ng lấy đi một v&agrave;i quả t&aacute;o m&agrave; kh&ocirc;ng ai biết.</p> <p style="text-align: justify;">Nếu l&agrave; bạn, bạn sẽ l&agrave;m g&igrave; trong t&igrave;nh huống n&agrave;y?</p> <p style="text-align: justify;">T&ocirc;i đo&aacute;n, chắc hẳn l&agrave; bạn vẫn chọn đồ v&agrave; chờ cho đến khi chủ qu&aacute;n về để thanh to&aacute;n hoặc quay lại mua sau.</p> <p style="text-align: justify;">Lựa chọn của bạn chắc chắn rất phổ biến, bởi đ&oacute; l&agrave; hiệu ứng t&acirc;m l&yacute; mỏ neo l&yacute; tr&iacute;. Về cơ bản c&oacute; nghĩa l&agrave; khi được lựa chọn, mọi người đều sẽ lu&ocirc;n đi theo c&aacute;ch thức đơn giản theo những h&agrave;nh vi, th&oacute;i quen m&agrave; họ đ&atilde; quen thuộc. C&aacute;ch thức n&agrave;y c&oacute; thể kh&ocirc;ng phải l&agrave; những g&igrave; ph&ugrave; hợp nhất với họ v&agrave; n&oacute; c&oacute; thể cũng kh&ocirc;ng mang lại cho họ lợi &iacute;ch cao nhất, nhưng họ sẽ lu&ocirc;n đi theo con đường đơn giản nhất. L&yacute; do l&agrave; ch&uacute;ng ta thường sợ c&aacute;c hậu quả do kịch bản thứ kh&aacute;c v&igrave; n&oacute; phức tạp hơn so với th&oacute;i quen đơn giản h&agrave;ng ng&agrave;y v&agrave; do đ&oacute; c&oacute; thể kh&ocirc;ng dự đo&aacute;n được. Điều n&agrave;y cơ bản định hướng cuộc sống của ch&uacute;ng ta cũng như định hướng c&aacute;ch thức ch&uacute;ng ta hoạt động tr&ecirc;n một mạng lưới blockchain.</p> <h2>L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi v&agrave; blockchain</h2> <p style="text-align: justify;">L&yacute; thuyết tr&ograve; chơi l&agrave; đại diện cho một trong hai kh&iacute;a cạnh nền tảng của c&ocirc;ng nghệ blockchain, bằng c&aacute;ch khuyến kh&iacute;ch c&aacute;c t&aacute;c nh&acirc;n trong mạng h&agrave;nh xử theo một c&aacute;ch nhất định nhằm giữa t&iacute;nh ổn định v&agrave; an to&agrave;n cho mạng.</p> <p style="text-align: justify;">Blockchain về cơ bản l&agrave; sự kết hợp giữa c&ocirc;ng nghệ v&agrave; kinh tế học. Trong đ&oacute; c&aacute;c c&ocirc;ng nghệ mật m&atilde; như <a href="../../../hashing-ham-bam-co-che-dang-sau-su-toan-ven-cua-blockchain/">hashing</a>, <a href="../../../mat-ma-khoa-cong-khai-va-chu-ky-so/">chữ k&yacute; số</a>, v&agrave; c&aacute;c c&ocirc;ng nghệ truyền th&ocirc;ng mạng, đ&oacute;ng vai tr&ograve; x&aacute;c thực v&agrave; chứng minh c&aacute;c sự kiện trong qu&aacute; khứ tr&ecirc;n mạng, chẳng hạn như t&iacute;nh x&aacute;c thực của giao dịch, trong khi c&aacute;c khuyến kh&iacute;ch bằng kinh tế học m&agrave; cụ thể l&agrave; trong l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi được sử dụng để khuyến kh&iacute;ch c&aacute;c h&agrave;nh vi mong muốn trong tương lai, khuyến kh&iacute;ch c&aacute;c cơ chế đồng thuận. Sự kết hợp n&agrave;y cho ph&eacute;p ch&uacute;ng ta x&acirc;y dựng c&aacute;c giao thức phi tập trung mạnh mẽ, mở ra những c&aacute;ch thức mới để tổ chức v&agrave; quản trị hệ thống.</p> <p style="text-align: justify;">V&iacute; dụ tốt nhất để hiểu vai tr&ograve; của l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi v&agrave; kinh tế học trong blockchain l&agrave; trong Bitcoin. Để c&aacute;c mạng blockchain ph&acirc;n t&aacute;n như Bitcoin được an to&agrave;n v&agrave; c&oacute; khả năng đạt được sự đồng thuận cần thiết, th&igrave; blockchain đ&oacute; cần duy tr&igrave; t&iacute;nh kh&aacute;ng lỗi Byzantine (Byzantine Fault Tolerant). Điều n&agrave;y rất kh&oacute; thực hiện nếu chỉ sử dụng c&aacute;c cơ chế mật m&atilde; học.</p> <p style="text-align: justify;">Bitcoin giải quyết vấn đề n&agrave;y th&ocirc;ng qua m&ocirc; h&igrave;nh đồng thuận Proof-of-Work. M&ocirc; h&igrave;nh hoạt động trong đ&oacute; c&aacute;c thợ mỏ cần giải quyết c&aacute;c vấn đề to&aacute;n học kh&oacute;, thực hiện t&iacute;nh to&aacute;n để gi&agrave;nh phần thưởng cho việc khai th&aacute;c khối tiếp theo. Bitcoin khuyến kh&iacute;ch c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n khai th&aacute;c sử dụng sức mạnh t&iacute;nh to&aacute;n của họ để bảo mật mạng bằng c&aacute;ch tưởng thưởng cho họ một động lực kinh tế bằng Bitcoin. Phần thưởng bằng Bitcoin hiện nay đang c&oacute; gi&aacute; trị l&agrave; 12,5 BTC. Điều n&agrave;y rất quan trọng v&igrave; c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n tham gia sẽ đạt lợi &iacute;ch tốt nhất của họ khi gi&aacute; trị của Bitcoin tăng l&ecirc;n v&agrave; mạng vẫn được duy tr&igrave; v&agrave; hợp lệ.</p> <p style="text-align: justify;">C&aacute;c cấu tr&uacute;c ưu đ&atilde;i dựa tr&ecirc;n c&aacute;c cơ chế l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi ra đời để khuyến kh&iacute;ch người chơi (người d&ugrave;ng v&agrave; người khai th&aacute;c) trong hệ thống h&agrave;nh động trung thực.</p> <p style="text-align: justify;">Bitcoin cần phải đảm bảo rằng khi mọi người tham gia v&agrave;o chuỗi khối của m&igrave;nh, th&igrave; họ phải h&agrave;nh xử v&agrave; tu&acirc;n theo c&aacute;c quy tắc giao thức. Điều n&agrave;y được thực hiện th&ocirc;ng qua việc thiết kế c&aacute;c tr&ograve; chơi để thưởng hoặc trừng phạt c&aacute;c n&uacute;t tham gia t&ugrave;y thuộc v&agrave;o h&agrave;nh vi của họ.</p> <p style="text-align: justify;">T&iacute;nh thi&ecirc;n t&agrave;i của Bitcoin nằm ở việc n&oacute; cố t&igrave;nh l&agrave;m cho việc khai th&aacute;c trở n&ecirc;n kh&oacute; khăn v&agrave; kh&ocirc;ng hiệu quả, do đ&oacute; l&agrave;m cho n&oacute; trở n&ecirc;n tốn k&eacute;m cho c&aacute;c t&aacute;c nh&acirc;n độc hại. Theo c&aacute;ch n&agrave;y, mạng hoạt động để đảm bảo rằng c&aacute;c n&uacute;t kh&ocirc;ng hoạt động sai giao thức được thiết kế, v&igrave; c&aacute;c n&uacute;t sợ phải chịu chi ph&iacute; cao trong qu&aacute; tr&igrave;nh khai th&aacute;c nhưng cuối c&ugrave;ng kh&ocirc;ng nhận được phần thưởng khối.</p> <p style="text-align: justify;">C&aacute;c hệ thống Proof of Stake đưa cơ chế n&agrave;y tiến th&ecirc;m một bước, bằng c&aacute;ch kh&ocirc;ng chỉ thưởng cho h&agrave;nh vi tốt, m&agrave; c&ograve;n trừng phạt c&aacute;c h&agrave;nh vi xấu. Tr&aacute;i ngược với PoW, sự đồng thuận được bảo đảm th&ocirc;ng qua Proof-of-Stake (PoS), đ&ograve;i hỏi một số cơ chế trong tr&ograve; chơi để c&oacute; thể trừng phạt c&aacute;c th&agrave;nh vi&ecirc;n xấu.</p> <p style="text-align: justify;">Cơ chế n&agrave;y diễn ra tự nhi&ecirc;n hơn trong thực tế, bởi hầu hết ch&uacute;ng ta kh&ocirc;ng cướp ng&acirc;n h&agrave;ng v&igrave; ch&uacute;ng ta sợ phải v&agrave;o t&ugrave;, chứ kh&ocirc;ng phải v&igrave; n&oacute; c&oacute; thể ngăn cản ch&uacute;ng ta nhận được tiền thưởng hay kh&ocirc;ng.</p> <p style="text-align: justify;">Việc kết hợp c&aacute;c h&igrave;nh phạt với phần thưởng gi&uacute;p củng cố c&aacute;c t&iacute;nh năng an to&agrave;n cho giao thức. Khi bạn thực sự c&oacute; thể l&agrave;m những thứ tồi tệ tr&ecirc;n mạng lưới, bạn sẽ cần bỏ ra chi ph&iacute; đ&aacute;ng kể cho n&oacute;.</p> <p>Để hiểu được l&yacute; thuyết tr&ograve; chơi c&oacute; ứng dụng cụ thể như thế n&agrave;o trong blockchain ch&uacute;ng ta sẽ xem x&eacute;t ở c&aacute;c b&agrave;i sau.</p> <hr /> <p style="text-align: center;"><em><strong>Fanpage Facebook:</strong>&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/tek4.vn/">TEK4.VN</a></em>&nbsp;</p> <p style="text-align: center;"><em><strong>Tham gia cộng đồng để chia sẻ, trao đổi v&agrave; thảo luận:</strong>&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/groups/tek4.vn/">TEK4.VN - Học Lập Tr&igrave;nh Miễn Ph&iacute;</a></em></p>