tek4

Một năm có thực sự có 365 ngày, Tại sao lại có năm nhuận và tháng hai lại có ít ngày nhất trong năm?

by - September. 21, 2021
Kiến thức
<p style="text-align: justify;">Đ&atilde; bao giờ bạn tự hỏi tại sao th&aacute;ng hai lại l&agrave; th&aacute;ng ngắn nhất? Th&ocirc;ng thường n&oacute; c&oacute; c&oacute; 28 hoặc tối đa l&agrave; 29 ng&agrave;y m&agrave; c&aacute;c th&aacute;ng kh&aacute;c lại l&agrave; 30 hoặc 31 ng&agrave;y? Hay tại sao ch&uacute;ng ta lại cần phải c&oacute; những năm nhuận? Đ&oacute; l&agrave; kết quả của một qu&aacute; tr&igrave;nh nghi&ecirc;n cứu diễn ra h&agrave;ng ng&agrave;n năm từ những ng&agrave;y th&aacute;ng đầu ti&ecirc;n của b&igrave;nh minh lo&agrave;i người cho đến khi c&aacute;c nh&agrave; to&aacute;n học cổ đại tạo ra một hệ thống để tổ chức ng&agrave;y, th&aacute;ng v&agrave; v&agrave; năm tr&ocirc;i qua gọi l&agrave; lịch.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/0fea9b9c-42ce-46b8-96be-07db6c07235a" alt="mot-nam-co-thuc-su-co-365-ngay-tai-sao-lai-co-nam-nhuan-va-thang-hai-lai-co-it-ngay-nhat-trong-nam-1" /></p> <h2>B&igrave;nh minh của thời gian</h2> <p style="text-align: justify;">Nếu bạn sống c&aacute;ch đ&acirc;y h&agrave;ng ng&agrave;n năm, th&igrave; chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy rất kh&oacute; chịu bởi, bạn sẽ kh&ocirc;ng c&oacute; đồng hồ, cũng chẳng c&oacute; m&aacute;y t&iacute;nh để biết ng&agrave;y h&ocirc;m nay l&agrave; ng&agrave;y g&igrave;. Bạn sẽ phải học c&aacute;ch sử dụng thế giới tự nhi&ecirc;n xung quanh để theo d&otilde;i thời gian. Tổ ti&ecirc;n của lo&agrave;i người ch&uacute;ng ta ch&iacute;nh x&aacute;c đ&atilde; l&agrave;m như vậy</p> <p style="text-align: justify;">Mặt trời mọc v&agrave; đặt v&agrave; lặn theo một chu kỳ lặp lại cứ sau một khoảng thời gian m&agrave; ch&uacute;ng ta quy ước gọi l&agrave; 24 giờ, khiến n&oacute; trở th&agrave;nh một lựa chọn r&otilde; r&agrave;ng để đ&aacute;nh dấu mỗi ng&agrave;y tr&ocirc;i qua. Tuy nhi&ecirc;n với c&aacute;c khoảng thời gian d&agrave;i hơn mọi chuyện lại phức tạp hơn. Nhiều nền văn minh sử dụng c&aacute;c chu kỳ của Mặt trăng để t&iacute;nh c&aacute;c th&aacute;ng. Chu kỳ của Trăng tr&ograve;n v&agrave; trong non cứ lặp đi lặp lại sau 29,5 ng&agrave;y, v&agrave; người cổ đại gọi đ&oacute; l&agrave; th&aacute;ng.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/d3a96426-c7e4-42ae-a86d-1451acb1ef4a" alt="mot-nam-co-thuc-su-co-365-ngay-tai-sao-lai-co-nam-nhuan-va-thang-hai-lai-co-it-ngay-nhat-trong-nam-2" /></p> <p style="text-align: justify;">Tuy nhi&ecirc;n, nếu chỉ dừng lại ở ng&agrave;y v&agrave; th&aacute;ng th&igrave; kh&ocirc;ng đủ để tạo th&agrave;nh một cuốn lịch c&oacute; thể sử dụng được. Bởi ch&uacute;ng ta biết rằng thời tiết chuyển từ lạnh sang n&oacute;ng từ đ&ocirc;ng sang h&egrave; ở những th&aacute;ng kh&aacute;c nhau, tạo th&agrave;nh một chu kỳ kh&aacute;c. V&agrave; sự thay đổi kh&iacute; hậu n&agrave;y rất c&oacute; &yacute; nghĩa trong việc trồng trọt, sản xuất thực phẩm. V&igrave; vậy, những người n&ocirc;ng d&acirc;n phải biết ch&iacute;nh x&aacute;c th&aacute;ng n&agrave;o c&oacute; thể gieo hạt, v&agrave; th&aacute;ng n&agrave;o th&igrave; c&oacute; thể thu hoạch m&ugrave;a m&agrave;ng. V&agrave; kh&aacute;i niệm năm ra đời. Tuy nhi&ecirc;n để đo thời gian 1 năm th&igrave; mặt trăng lại kh&ocirc;ng phải l&agrave; một dấu mốc tự nhi&ecirc;n ch&iacute;nh x&aacute;c l&uacute;c n&agrave;y, ch&uacute;ng ta lại cần quay lại với c&aacute;c chu kỳ của Mặt trời.</p> <p style="text-align: justify;">Ban đầu c&aacute;c nền văn minh cổ đại như Hy Lạp v&agrave; Ai Cập tin rằng c&aacute;c vị thần mặt trời với t&ecirc;n Helios hoặc Ra đ&atilde; mang Mặt trời tr&ecirc;n bầu trời trong h&agrave;nh tr&igrave;nh v&ograve;ng quanh Tr&aacute;i đất h&agrave;ng ng&agrave;y để tạo ra ng&agrave;y v&agrave; đ&ecirc;m, v&agrave; đến tận sau đ&oacute;, người ta mới nhận ra rằng Tr&aacute;i đất thực sự quay quanh Mặt trời. Tuy nhi&ecirc;n, d&ugrave; coi mặt trời quay quanh Tr&aacute;i đất đi chăng nữa, th&igrave; họ vẫn biết rằng vị tr&iacute; của Mặt trời thay đổi theo thời gian để l&agrave;m cho c&aacute;c m&ugrave;a trong một chu kỳ k&eacute;o d&agrave;i khoảng 365,25 ng&agrave;y, tạo th&agrave;nh một năm dương lịch.</p> <p style="text-align: justify;">Ba chu kỳ: Mặt trời mọc v&agrave; lặn, c&aacute;c giai đoạn của Mặt trăng v&agrave; c&aacute;c m&ugrave;a thay đổi cho ch&uacute;ng ta nền tảng để x&acirc;y dựng l&ecirc;n hệ thống lịch như ng&agrave;y nay, bao gồm c&aacute;c chu kỳ ng&agrave;y, th&aacute;ng v&agrave; năm. Tuy nhi&ecirc;n xuất hiện một vấn đề. C&aacute;c số 24 giờ, 29,5 ng&agrave;y v&agrave; 365,25 ng&agrave;y lại kh&ocirc;ng thể chia đều cho nhau. Nếu ch&uacute;ng ta l&agrave;m tr&ograve;n c&aacute;c đơn vị lại chẳng hạn một ng&agrave;y nhiều hơn 24 giờ, hay một năm nhiều hơn 12 th&aacute;ng th&igrave; t&iacute;nh ch&iacute;nh x&aacute;c trong việc t&iacute;nh thời tiết bị thay đổi r&otilde; rệt. Điều n&agrave;y dấy l&ecirc;n một cuộc tranh luận để t&igrave;m ra c&aacute;ch ph&acirc;n chia v&agrave; t&iacute;nh to&aacute;n ph&ugrave; hợp v&agrave;&nbsp; gọn g&agrave;ng nhất cả 3 đơn vị n&agrave;y trong c&ugrave;ng một hệ thống lịch.</p> <h2>C&aacute;c hệ thống lịch</h2> <p style="text-align: justify;">Hệ thống lịch của người Babylon cổ đại được x&acirc;y dựng c&oacute; 12 th&aacute;ng với độ d&agrave;i mỗi th&aacute;ng l&agrave; 29 hoặc 30 ng&agrave;y, điều n&agrave;y rất ph&ugrave; hợp với chu kỳ 29,5 ng&agrave;y của Mặt trăng, tuy nhi&ecirc;n n&oacute; lại g&acirc;y ra những ảnh hưởng sai lệch về l&acirc;u d&agrave;i. Theo đ&oacute;, một năm Babylon chỉ c&oacute; (6 x 29) + (6 x 30) = 354 ng&agrave;y, tức l&agrave; ngắn hơn 11 ng&agrave;y so với năm dương lịch v&agrave; điều n&agrave;y tiếp diễn qua h&agrave;ng năm l&agrave;m cho lịch của người Babylon đ&aacute;nh mất c&aacute;c đặc t&iacute;nh của c&aacute;c m&ugrave;a tự nhi&ecirc;n của Tr&aacute;i đất.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/ca597d07-6869-4764-957f-5b504f763758" alt="mot-nam-co-thuc-su-co-365-ngay-tai-sao-lai-co-nam-nhuan-va-thang-hai-lai-co-it-ngay-nhat-trong-nam-3" /></p> <p style="text-align: center;">Lịch Babylon</p> <p style="text-align: justify;">Người Ai Cập đ&atilde; giải quyết vấn đề bằng c&aacute;ch sử dụng 12 th&aacute;ng k&eacute;o d&agrave;i tất cả 30 ng&agrave;y v&agrave; th&ecirc;m 5 ng&agrave;y nữa v&agrave;o cuối năm để tạo ra 365. Hệ thống cuối c&ugrave;ng đ&atilde; được người La M&atilde; chấp nhận, người chỉ sử dụng lịch 10 th&aacute;ng 30 hoặc 31 ng&agrave;y. Lịch cũ của họ k&eacute;o d&agrave;i từ th&aacute;ng 3 đến th&aacute;ng 12, với những ng&agrave;y c&ograve;n lại được coi l&agrave; khoảng thời gian m&ugrave;a đ&ocirc;ng kh&ocirc;ng t&ecirc;n. Ng&agrave;y nay ch&uacute;ng ta vẫn sử dụng nhiều t&ecirc;n của c&aacute;c th&aacute;ng trong tiếng Anh như: th&aacute;ng 9, th&aacute;ng 10, th&aacute;ng 11 v&agrave; th&aacute;ng 12 xuất ph&aacute;t từ c&aacute;c từ tiếng La M&atilde; đại diện cho 7, 8, 9 v&agrave; 10.</p> <p style="text-align: justify;">Để tạo ra lịch mặt trời 12 th&aacute;ng ph&ugrave; hợp với người Ai Cập, người La M&atilde; đ&atilde; th&ecirc;m v&agrave;o th&aacute;ng 1 v&agrave; th&aacute;ng 2, điều n&agrave;y giải th&iacute;ch tại sao th&aacute;ng hai l&agrave; th&aacute;ng ngắn nhất do kh&ocirc;ng c&ograve;n đủ ng&agrave;y trong năm để chia cho n&oacute; đủ 30 hoặc 31 ng&agrave;y. V&agrave; sự khởi đầu của năm chuyển sang th&aacute;ng gi&ecirc;ng thay v&igrave; th&aacute;ng 3 theo hệ thống La M&atilde; v&agrave; trong năm cuối c&ugrave;ng của kỷ nguy&ecirc;n Julius Caesar, hệ thống lịch đ&atilde; c&oacute; th&ecirc;m bước nhảy vọt để l&agrave;m cho lịch thậm ch&iacute; ch&iacute;nh x&aacute;c hơn. Đ&oacute; l&agrave; việc th&ecirc;m một ng&agrave;y mỗi 4 năm c&oacute; nghĩa l&agrave; năm trung b&igrave;nh l&agrave; d&agrave;i 365,25 ng&agrave;y, đưa hệ thống lịch &ldquo;Julian&rdquo; gần gũi hơn với sự chuyển động của Mặt Trời.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/24104b8e-7c87-4531-bd7d-1f103b1c980e" alt="mot-nam-co-thuc-su-co-365-ngay-tai-sao-lai-co-nam-nhuan-va-thang-hai-lai-co-it-ngay-nhat-trong-nam-4" /></p> <p style="text-align: center;">Lịch Ai cập</p> <p style="text-align: justify;">Mọi chuyện giường như dừng lại ở đ&oacute;, với độ ch&iacute;nh x&aacute;c tốt. Nhưng kh&ocirc;ng may thay (hoặc l&agrave; may mắn với ch&uacute;ng ta), c&aacute;c nh&agrave; to&aacute;n học v&agrave; thi&ecirc;n văn học ph&aacute;t hiện ra rằng, một năm mặt trời kh&ocirc;ng phải k&eacute;o d&agrave;i ch&iacute;nh x&aacute;c l&agrave; 365,25 ng&agrave;y m&agrave; thực tế n&oacute; ngắn hơn khoảng 11 ph&uacute;t!</p> <p style="text-align: justify;">V&agrave; như c&aacute;c bạn biết th&igrave;, một lượng nhỏ nhưng bị cộng dồn lại sẽ khiến hệ thống lịch tr&ocirc;i đi v&agrave; lệch một ng&agrave;y cứ sau 130 năm. T&iacute;nh đến thời điểm Gi&aacute;o ho&agrave;ng Gregory XIII v&agrave;o giữa thế kỷ 16, lịch Julian l&agrave; khi đ&oacute; đ&atilde; lệch khoảng 10 ng&agrave;y. Năm 1582, Gi&aacute;o ho&agrave;ng Gregory XIII đ&atilde; ph&aacute;n quyết để điều chỉnh lại lịch bằng c&aacute;ch tuy&ecirc;n bố biến ng&agrave;y ng&agrave;y 5 th&aacute;ng 10 trở th&agrave;nh ng&agrave;y 15 th&aacute;ng 10 v&agrave; những năm sau đ&oacute;, nếu năm n&agrave;o chia hết cho 100 th&igrave; sẽ kh&ocirc;ng được t&iacute;nh l&agrave; năm nhuận trừ khi ch&uacute;ng cũng chia hết cho 400. Sự điều chỉnh nhỏ n&agrave;y c&oacute; nghĩa l&agrave; 1600 v&agrave; 2000 l&agrave; năm nhuận, nhưng 1700, 1800 v&agrave; 1900 lại kh&ocirc;ng phải l&agrave; năm nhuận, v&agrave; tr&aacute;nh được sự ch&ecirc;nh lệch 11 ph&uacute;t.</p> <p><img style="width: 100%;" src="../../../public_files/79d97a62-4b14-41bf-8991-e89624d57d2c" alt="mot-nam-co-thuc-su-co-365-ngay-tai-sao-lai-co-nam-nhuan-va-thang-hai-lai-co-it-ngay-nhat-trong-nam-5" /></p> <p style="text-align: justify;">Hệ thống lịch &ldquo;Gregorian&rdquo; hoạt động rất tốt v&agrave; ch&uacute;ng ta vẫn sử dụng n&oacute; cho đến ng&agrave;y h&ocirc;m nay, nhưng với một thay đổi nhỏ. V&agrave;o những năm 1970, nhờ c&aacute;c c&ocirc;ng cụ đo đạc v&agrave; l&yacute; thuyết hiện đại, c&aacute;c nh&agrave; thi&ecirc;n văn học nhận ra rằng v&ograve;ng quay Tr&aacute;i đất thực sự đang chậm lại một lượng rất nhỏ sau mỗi năm, khiến cho mỗi ng&agrave;y tr&ecirc;n thực tế d&agrave;i hơn một ch&uacute;t. Để đưa thời gian trở lại đ&uacute;ng như n&oacute; diễn ra, họ đ&atilde; tạo ra bước nhảy vọt thứ hai, một gi&acirc;y thứ hai được th&ecirc;m v&agrave;o ng&agrave;y 30 th&aacute;ng 6 hoặc ng&agrave;y 31 th&aacute;ng 12 trong một số năm nhất định. Tuy nhi&ecirc;n việc thay đổi n&agrave;y kh&ocirc;ng cố định. N&oacute; sẽ phụ thuộc v&agrave;o sự quan s&aacute;t theo d&otilde;i của một nh&oacute;m c&aacute;c nh&agrave; thi&ecirc;n văn học quốc tế đối với c&aacute;c thay đổi trong v&ograve;ng quay Tr&aacute;i đất v&agrave; th&ocirc;ng b&aacute;o n&oacute; mỗi khi cần thực hiện điều chỉnh. Lần điều chỉnh cuối c&ugrave;ng diễn ra v&agrave;o cuối năm 2008. Trong khi mọi người ăn mừng đ&ecirc;m giao thừa, th&igrave; thời điểm giao thừa được đếm ch&iacute;nh x&aacute;c l&agrave; 58...59....59....59....60....00, trước khi thời gian được t&iacute;nh tiếp tục như thường lệ. V&agrave; c&oacute; lẽ bạn đ&atilde; kh&ocirc;ng nhận thấy điều n&agrave;y ngay cả khi th&ocirc;ng b&aacute;o!</p> <hr /> <p style="text-align: center;"><em><strong>Fanpage Facebook:</strong>&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/tek4.vn/">TEK4.VN</a></em>&nbsp;</p> <p style="text-align: center;"><em><strong>Tham gia cộng đồng để chia sẻ, trao đổi v&agrave; thảo luận:</strong>&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/groups/tek4.vn/">TEK4.VN - Học Lập Tr&igrave;nh Miễn Ph&iacute;</a></em></p>